ABŞ-ın sursatı uzun müharibəyə çatmaz

Hürmüz boğazı və Müharibənin iqtisadi təsirləri: Qlobal bazar silkələnir

ABD’nin uzun savaşa mühimmatı yetmez - ABŞ-ın sursatı uzun müharibəyə çatmaz - Amerika Birləşmiş Ştatları və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatları Körfəz ölkələrini (Bəhreyn, Küveyt, Oman, Qətər, Səudiyyə Ərəbistanı və Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri) iflic vəziyyətinə salarkən, qlobal miqyasda neft və qiymətli metallarda yüksəlişə, birjalarda isə itkilərə səbəb olmuşdur. Lakin hər kəsi maraqlandıran sual bu müharibənin həm ABŞ, həm də İran tərəfindən nə qədər müddətə davam etdirilə biləcəyidir. İranlı rəsmilər tərəfindən Hürmüz boğazının bağlanması ilə dünya neft tədarükünün 20 faizi işlək vəziyyətdən çıxmışdı. Müharibənin dördüncü günü başa çatarkən, Körfəz neftindən asılı ölkələr ehtiyat mənbələrindən istifadə etməyə başlamışlar. Lakin Hürmüz boğazının bir ay bağlı qalması 24 milyard ilə 32 milyard dollar arasında əlavə xərc gətirir. Onun altı ay bağlı qalmasının dünyaya əlavə xərci isə 250 milyard dolları aşır. ABŞ Prezidenti Donald Tramp İrana qarşı hücumların dörd həftə davam edə biləcəyinə dair açıqlama vermişdi.

Müharibənin davamlılığı və maliyyə yükü

İranın açıqlamalarına görə isə müharibə altı aydan daha çox davam edəcək. Hürmüz boğazının bağlandığını və oradan keçməyə çalışan hər hansı bir gəminin hücuma məruz qalacağını bildirən İnqilab Keşikçiləri Ordusunun generalı İbrahim Cabbar neft qiymətlərinin daha da yüksələcəyi mesajını verərək demişdi: “Neftin qiyməti 82 dollara qalxdı və daha 200 dollara çatacaq”. Keçən şənbə günü başlayan müharibənin ilk 24 saatında ABŞ-ın təxminən 700 milyon dollar xərclədiyi proqnozlaşdırılır. Orta proqnoza görə, əgər Trampın dediyi kimi dörd həftəlik bir əməliyyat həyata keçirilərsə, bu, ABŞ-a 6 milyard ilə 8 milyard dollar arasında xərcə səbəb ola bilər. Müharibənin iqtisadi təsirləri hərbi xərclər və iqtisadi fasilələrlə birlikdə ABŞ iqtisadiyyatına ümumi xərcinin bir ayda 40 milyard ilə 210 milyard dollar aralığında olduğu təxmin edilir.

Körfəz ölkələrinin neft ehtiyatları: Son 22 gün

Əgər Hürmüz boğazı bağlı qalarsa və müharibə uzun müddət davam edərsə, "Körfəzə bağlı yeddi istehsalçı ölkə neft hasilatını dayandırmaq məcburiyyətində qalacaq". Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, İraq, Küveyt, İran, Qətər və Omanın dənizdəki neft istisna olmaqla, təxminən 343 milyon barel quru saxlama tutumu olduğu proqnozlaşdırılır. Mövcud istehsal sürəti ilə bu, təxminən 22 günlük hasilata bərabərdir.

Müharibənin müddəti barədə mütəxəssis rəyləri

İran Araşdırmaları Mərkəzinin (İRAN) Mütəxəssisi Oral Toğa: Tramp dörd-beş həftəlik bir kampaniya proqnozlaşdırsa da, əsl məhdudlaşdırıcı amil hücum sursatı deyil, müdafiə önləyiciləridir. THAAD, SM-3, SM-6 və PAC-3 kimi yüksək səviyyəli önləyicilər intensiv qarşıdurmada bir neçə gün ərzində kritik səviyyəyə enə bilər; 2025-ci ilin iyun müharibəsində yalnız THAAD-dan 150-dən çox önləyici istifadə edilmişdi, ümumi ehtiyat 650-yə belə çatmırdı. Rubionun öz ifadəsinə görə, İran ayda 100-dən çox raket istehsal edərkən, ABŞ ayda yalnız altı-yeddi önləyici istehsal edə bilir. Yüksək intensivlikli bombardman iki-üç həftə davam etdirilə bilər, lakin müdafiə qabiliyyəti daha tez dağılar. Buraxılış qurğularının sayı 200 civarına düşsə də, İranın əsas gücü dağınıq yeraltı "raket şəhərləri" və mobil buraxılış qurğularına əsaslanan sağ qalma arxitekturasıdır. İran hücum qabiliyyətini həftələrlə davam etdirə bilər, lakin buraxılış qurğusu infrastrukturunu nə qədər qoruya bildiyi həlledici olacaq. Ehtiyat miqdarından daha çox buraxılış infrastrukturu həlledici rol oynayacaq.

Ehtiyatda olan General-mayor Güray Alpar: Müharibənin taleyini İranın güclü müqavimət qabiliyyətini nə qədər davam etdirəcəyi müəyyən edəcək. Mənim təxminimə görə, İranın hazırda hücumları davam etdirmək üçün təxminən bir aylıq ehtiyatı var.

Ehtiyatda olan General-mayor Mehmet Okkan: Hesablama aparmaq üçün hələ çox erkəndir. İşin quru hissəsində daxili üsyan bənzəri bir ssenari üzərindən İranı razılaşmaya məcbur etmək istəyə bilərlər.

20 min dollarlıq PUA-ya 4 milyon dollarlıq Patriot

Bloomberg-in xəbərinə görə, Tehran rejiminin dalğalar şəklində həyata keçirdiyi kamikadze PUA (pilotsuz uçuş aparatı) hücumları ABŞ və müttəfiqlərinin müdafiə xətlərini təzyiq altında saxlayarkən, bölgədəki sursat ehtiyatlarını sürətlə tükəndirir. Bir ədəd Şahid-136 (Shahed-136) PUA-nın xərci təxminən 20.000 dollar olduğu halda, onu vurmaq üçün istifadə edilən tək bir Patriot raketinin xərci 4 milyon dollara çatır. Bloomberg News tərəfindən nəzərdən keçirilmiş daxili analizə görə, mövcud hücum sürəti ilə davam edildiyi təqdirdə Qətərin əlindəki Patriot raket ehtiyatları yalnız dörd gün kifayət edə bilər.

Müdafiə sursatları cəmi bir neçə həftə tab gətirə bilər

ABŞ-ın müdafiə sursatı ehtiyatları kritik kövrəklik nöqtəsidir. Xüsusilə Patriot, THAAD və SM-3 kimi sistemlər ehtiyat sayı baxımından azdır və istehsalı asan deyil. Məsələn, THAAD raketlərindən ildə 600 ədəd istehsal edilə bilir. Patriotlarda da illik istehsal tutumu 650 ədəddir. ABŞ-ın müdafiə sistemində istifadə etdiyi THAAD/PAC-3 raketlərinin intensiv hücum dalğasına ən çox bir neçə həftə tab gətirə biləcəyi bildirilir. İranın hər gün 20 ballistik raket atması halında Patriot ehtiyatlarının da 50 gün ərzində tükənə biləcəyi ifadə edilir.

24 saat