Hamiləlik fəsadları autizm riskini artıra bilər

Hamiləlikdə Qalxanabənzər Vəzi Problemləri Autizm Riskini Artırır: Yeni Araşdırma

Yeni bir araşdırma göstərir ki, hamiləlik zamanı çox vaxt diqqətdən kənarda qalan bir fəsad uşağın autizm spektr pozuntusu (ASP) ilə doğulma şansını artıra bilər. Müsbət xəbər isə odur ki, bu problem müalicə edildikdə riskin yüksəldiyi müşahidə edilmir.

İsraildə 2011-2017-ci illər arasında doğum edən 51.000-dən çox qadının iştirak etdiyi tədqiqatda, 4.409 qadında qeyri-normal qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası səviyyələri aşkarlanıb. Bu problemlər bəzilərində hamiləlikdən əvvəl, bəzilərində isə hamiləlik dövründə, yaxud hər iki halda mövcud olub. Tədqiqatçılar 2021-ci ilin yanvar ayına qədər bu qadınları izləyərək müəyyən ediblər ki, hamiləlikdən əvvəl və ya hamiləlik zamanı qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası olan anaların uşaqlarında autizm riski iki dəfədən çox artır.

Autizm spektr pozuntusu öyrənmə, davranış, ünsiyyət və sosial qarşılıqlı əlaqəyə təsir edən bir inkişaf pozuntusudur. ABŞ-da 8 yaş və yuxarı hər 31 uşaqdan 1-nə ASP diaqnozu qoyulduğu təxmin edilir.

Qalxanabənzər Vəzinin Sağlamlığı və Risklərin Azaldılması

Araşdırma, qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası nə qədər uzun sürərsə, autizm ehtimalının bir o qədər yüksəldiyini də ortaya qoyub. Məsələn, anası hər üç trimestrdə aşağı qalxanabənzər vəzi hormonu səviyyələrinə sahib olan uşaqların autizm diaqnozu alma riski üç dəfədən çox artıb. Lakin sevindirici hal odur ki, hamiləlik dövründə qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası düzgün şəkildə nəzarətdə saxlandıqda, risk əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlməyib.

Ben-Qurion Universitetinin dosenti və tədqiqatın müəlliflərindən biri olan Dr. İdan Menaşe verdiyi açıqlamada deyib: "Müalicə olunan xroniki qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası övladlarda autizm riskinin artması ilə əlaqəli olmasa da, bir neçə trimestrdə davam edən balanssızlığın bu riski artırdığını gördük."

Fetal Beyin İnkişafı Üçün Əhəmiyyəti

Qalxanabənzər vəzi boğazın ön hissəsində, Adəm alması altında yerləşən kiçik, kəpənək formalı bir vəzidir. O, maddələr mübadiləsini, enerji səviyyələrini və digər həyati funksiyaları tənzimləyən hormonlar istehsal edir. Bu hormonlar, xüsusilə hamiləliyin erkən dövrlərində dölün beyin inkişafı üçün kritik əhəmiyyətə malikdir. Onlar neyronların inkişafına, hərəkətinə və əlaqələr qurmasına kömək edir ki, bu da beynin ünsiyyəti üçün vacibdir. Qalxanabənzər vəzi hormonları həmçinin beyin strukturlarının inkişafını və sinir siqnallarının sürətlə ötürülməsinə kömək edən miyelin qişasının istehsalını dəstəkləyir.

Qalxanabənzər vəzi xəstəliyi – vəzin hormon istehsal etmə qabiliyyətinə təsir edən vəziyyətlər üçün ümumi bir termindir – reproduktiv yaşda olan qadınlar arasında ikinci ən yaygın endokrin pozuntudur. Hamiləlik dövründə müalicə olunmadığı təqdirdə, qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası düşüklər, preeklampsiya, vaxtından əvvəl doğuş, aşağı doğuş çəkisi və uşağın potensial uzunmüddətli inkişafına təsir edə bilər.

Rutin Müayinələrin Vacibliyi

ABŞ və bir çox ölkədə qalxanabənzər vəzinin rutin müayinəsi standart hamiləlik müayinələrinin bir hissəsi deyil. Həkimlər adətən yalnız şəxsi və ya ailəvi anamnezdə qalxanabənzər vəzi problemləri, autoimmun vəziyyətlər və ya keçmiş hamiləlik fəsadları kimi risk faktorları olan qadınları yoxlayır, ya da yorğunluq, çəki dəyişiklikləri və ya sürətli ürək döyüntüsü kimi simptomlar göstərərsə. Bu isə bir çox qadının diaqnoz qoyulmadan qalmasına səbəb olur. Həqiqətən də, Amerika Qalxanabənzər Vəzi Assosiasiyasının məlumatına görə, qalxanabənzər vəzi xəstəliyi olan insanların 60%-ə qədəri bu barədə heç xəbərdar deyil.

Nəticədə, bir çox gələcək ana müalicə olunmayan qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası ilə yaşaya bilər ki, bu da onların uşağının autizm spektr pozuntusu riski üçün daha yüksək risk altında olmasına səbəb ola bilər. Menashe qeyd edib: "Bu tapıntılar hamiləlik dövründə normal qalxanabənzər vəzi hormonu səviyyələrini qorumaq üçün rutin monitorinq və terapiyanın vaxtında tənzimlənməsinin zəruriliyini vurğulayır."

Hamiləlik dövründə müalicə olunmayan qalxanabənzər vəzinin disfunksiyası həmçinin diqqət defisiti və hiperaktivlik pozuntusu (ADHD) kimi digər neyroinkişaf pozuntuları ilə də əlaqələndirilir.

2020-ci ildə ABŞ-da aparılan genişmiqyaslı bir araşdırma göstərib ki, anaları hamiləlikdən qısa müddət əvvəl və ya hamiləliyin erkən dövrlərində aşağı hormon səviyyələri ilə qalxanabənzər vəzinin çatışmazlığından əziyyət çəkən uşaqların ADHD inkişaf etdirmə ehtimalı 24% daha yüksəkdir. NYU Long Island Tibb Məktəbinin professoru və tədqiqatın əsas müəllifi Dr. Morqan R. Peltier bildirib: "Tapıntılarımız aydın göstərir ki, qalxanabənzər vəzinin sağlamlığı dölün beyin inkişafında və ADHD kimi davranış pozuntularında əvvəllər düşündüyümüzdən daha böyük rol oynayır."

24 saat