Tramp, Netanyahu və İran: Müharibənin əsl hədəfləri və Avropanın mövqeyi

Tramp, Netanyahu və İran: Müharibənin Əsl Məqsədləri və Avropanın Mövqeyi

Tramp Netanyahu və İran Müharibənin - Son zamanlar dünya səhnəsində, xüsusən də Yaxın Şərq bölgəsində gərginlik getdikcə yüksəlir. Amerika Birləşmiş Ştatlarının sabiq prezidenti Donald Trampın yenidən iqtidara gəlmə ehtimalı və İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunun sərt duruşu İran ətrafındakı vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Bu üç əsas fiqur arasındakı münasibətlər regionun gələcəyi ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır.

Tramp və Netanyahu hökumətlərinin İrana qarşı əsas məqsədləri sırasında nüvə proqramının dayandırılması, regionda təsir dairəsinin məhdudlaşdırılması və hətta rejim dəyişikliyi kimi hədəflər yer alır. Lakin bu səylərin nə dərəcədə uğurlu olacağı böyük mübahisələrə yol açır, xüsusilə də Qəzza zolağında tətbiq edilən oxşar strategiyaların istənilən nəticəni verməməsi fonunda.

Avropa dövlətlərinin bu cərəyanda oynadığı rol da diqqətdən kənarda qalmır. Bəzi tənqidçilər Avropanı ABŞ və İsrailin İrana yönəlik siyasətində passiv bir müşahidəçi olmaqda, hətta onlarla əlbir hərəkət etməkdə günahlandırırlar. Avropanın bu dolaşıq geosiyasi oyunda öz mənafelərini necə müdafiə edəcəyi və ya hansı mövqeyi seçəcəyi hələ də tam bəlli deyil.

İranın daxili durumu da bölgədəki dinamikaya təsirini göstərir. Məlumatlara əsasən, İranın Ali Rəhbəri Ayətullah Əli Xameneinin səhhətində ciddi problemlər yaranıb. Onun səhhətinin pisləşməsi və ya mümkün varislik məsələsi ölkənin gələcək xarici siyasətinə, eləcə də daxili sabitliyinə böyük təsir edə bilər.

İsrail tərəfi İranla bağlı mövqeyini dəfələrlə kəskin şəkildə bəyan edib. İsrail rəsmiləri vurğulayırlar ki, İrana qarşı hücumlar "ekzistensial təhdidlər" tamamilə aradan qaldırılana qədər davam etdiriləcək. Bu cür açıqlamalar bölgədə müharibə riskini daha da yüksəldir və dünya ictimaiyyətində narahatlıq doğurur.

Bu gərgin vəziyyətdə, müharibənin nə zaman və necə sona çatacağı ilə bağlı suallar cavabsız qalmaqdadır. ABŞ və İsrailin İranda rejim dəyişikliyi ilə bağlı gözləntilərini azaltması, daha realistik yanaşmaların axtarışında olduqlarını göstərir. Lakin tərəflər arasındakı etimadsızlıq və qarşılıqlı ittihamlar sülhün əldə edilməsini xeyli çətinləşdirir.

Yaxın Şərqdəki bu vəziyyət qlobal sabitliyə də öz təsirini göstərir. Neft qiymətlərindən tutmuş beynəlxalq ticarət marşrutlarına qədər bir çox sahə bu gərginlikdən zərər görə bilər. Beynəlxalq diplomatiyanın bu böhranın həllində fəal rol oynaması son dərəcə əhəmiyyətlidir.