Çernobıl işçilərinin övladlarında DNT mutasiyaları aşkarlandı

Çernobıl fəlakətinin Nəsillərə Ötürülən Genetik İrsi

ionlaşdırıcı radiasiyanın DNT zədələnməsi - Çernobıl işçilərinin övladlarında DNT mutasiyaları - Tədqiqatçılar 1986-cı ildə baş vermiş Çernobıl nüvə fəlakəti zamanı yayılan ionlaşdırıcı şüalanmanın yaratdığı DNT zədələnməsinin, radiasiyaya məruz qalmış şəxslərin övladlarında da müşahidə edildiyini aşkar ediblər. Bu, belə bir nəsillərarası genetik əlaqənin ilk dəfə aydın şəkildə sübuta yetirilməsidir.

Əvvəlki araşdırmalar bu genetik zədələnmənin valideyndən övlada keçib-keçmədiyi barədə birmənalı nəticə verməmişdi. Lakin Almaniyanın Bonn Universitetinin rəhbərlik etdiyi alimlər qrupu bu dəfə fərqli bir yanaşma tətbiq edib.

Radiasiyanın Səbəb Olduğu DNT Mutasiyaları

Alimlər yeni nəsildə tək-tək yeni DNT mutasiyalarını axtarmaq əvəzinə, “klasterləşmiş de novo mutasiyalar” (cDNM) kimi tanınan hadisəyə diqqət yetiriblər. Bunlar valideynlərdə olmayan, lakin övladlarda bir-birinə yaxın məsafədə yerləşən iki və ya daha çox mutasiya qruplarıdır. Hesab edilir ki, bu mutasiyalar radiasiya təsirindən valideynin DNT-sində yaranan qırılmalar nəticəsində əmələ gəlir.

Tədqiqatçılar öz məqalələrində yazırlar: "Şüalanmaya məruz qalmış valideynlərin övladlarında cDNM sayında əhəmiyyətli artım və radiasiya dozası ilə övladdakı cDNM sayı arasında potensial əlaqə aşkar etdik. Bu tədqiqat, atanın uzun müddət aşağı dozalı ionlaşdırıcı şüalanmaya məruz qalmasının insan genomuna nəsillərarası təsirinin mövcudluğuna dair ilk sübutdur."

Tədqiqatın Miqyası və Nəticələri

Gəldikləri nəticələr Çernobıl qəzasının ləğvində iştirak etmiş 130 işçinin övladının, radiasiyaya məruz qalma ehtimalı olan 110 alman hərbi radar operatorunun övladının və nəzarət qrupu kimi radiasiyaya məruz qalmayan valideynlərin 1275 övladının tam genom DNT analizlərinə əsaslanır.

Nəticələrə görə, Çernobıl qrupunda hər uşağa orta hesabla 2.65 cDNM düşdüyü halda, bu rəqəm Almaniya radar qrupunda 1.48, nəzarət qrupunda isə 0.88 olub. Alimlər məlumatlardakı statistik kənaraçıxmalara görə bu rəqəmlərin bir qədər şişirdilmiş ola biləcəyini qeyd etsələr də, zəruri düzəlişlərdən sonra belə fərqin əhəmiyyətli dərəcədə qaldığını vurğulayırlar. Üstəlik, valideynin aldığı radiasiya dozası nə qədər yüksək olubsa, övladdakı mutasiya qruplarının sayı da bir o qədər çox olub.

Sağlamlıq Riskləri və Tədqiqatın Məhdudiyyətləri

Müsbət məqam odur ki, bu genetik dəyişikliklərin sağlamlıq üçün yaratdığı risk nisbətən azdır. Radiasiyaya məruz qalan valideynlərin övladlarında xəstəlik riskinin daha yüksək olduğu müəyyən edilməyib. Bunun bir səbəbi, cDNM-lərin əksəriyyətinin zülalları birbaşa kodlayan genlərdə deyil, “kodlaşdırmayan DNT” adlanan hissələrdə yerləşməsidir.

Müqayisə üçün, yaşlı ataların övladlarına daha çox DNT mutasiyası ötürdüyü məlumdur. Tədqiqatçılar bildirir ki, valideynin konsepsiya zamanı yaşının yaratdığı xəstəlik riski, burada araşdırılan radiasiya təsirindən yaranan potensial risklərdən daha yüksəkdir. Bu, genetik zədələnmənin sağlamlığa birbaşa təsirinin mürəkkəb bir məsələ olduğunu göstərir.

Tədqiqatın bəzi məhdudiyyətləri də var. İlkin radiasiya təsiri onilliklər əvvəl baş verdiyi üçün alimlər məruzqalma səviyyəsini tarixi qeydlər və köhnə cihazlara əsasən təxmin etməli olublar. Həmçinin, tədqiqatda iştirak könüllü olduğu üçün nəticələrə müəyyən qərəz daxil ola bilər, çünki radiasiyaya məruz qaldığından şübhələnən insanlar iştirak üçün daha çox müraciət edə bilərdilər. Bu məhdudiyyətlərə baxmayaraq, tədqiqat uzunmüddətli radiasiya təsirinin gələcək nəsillərin DNT-sində incə izlər buraxa biləcəyini təsdiqləyir və risk altında olanlar üçün təhlükəsizlik tədbirlərinin vacibliyini bir daha vurğulayır.

24 saat