Peyk görüntüləri gizli nüvə obyektində böyük hazırlığı və sirli mesajı üzə çıxardı

UYDU GÖRÜNTÜLƏRİ İLƏ AŞKARLANAN BÖYÜK HAZIRLIQ

DEV HAZIRLIK - Peyk görüntüləri gizli nüvə obyektində - Çinin cənub-qərbindəki dumanlı və dağlıq vadilərdə yerləşən nüvə təsislərində son illərdə həyata keçirilən genişmiqyaslı genişlənmə və müasirləşdirmə işləri peyk görüntülərinə əsaslanan təhlillər nəticəsində üzə çıxıb. The New York Times-a istinadən mütəxəssislər bu inkişafları Pekinin artan supergüc rəqabəti strategiyasının bir hissəsi kimi qiymətləndirirlər.

Siçuan əyalətinin Zitonq vadisində mühəndislərin yeni sığınacaqlar və torpaq sədlər inşa etdiyi, bəzi təsislərdə təhlükəli maddələrin emal edildiyini göstərən sıx boru kəmərlərinin olduğu müəyyən edilib. Eyni əyalətdə yerləşən və cüt təhlükəsizlik hasarı ilə əhatə olunmuş Pinqtonq təsisində isə mütəxəssislərə görə, nüvə başlığında istifadə olunan plutonium nüvələrinin istehsalı aparıla bilər.

TƏSİS GİRİŞİNDƏ DİQQƏT ÇƏKƏN MESAJ

Təxminən 110 metr hündürlüyündəki ventilyasiya bacası ilə diqqət çəkən Pinqtonq kompleksində son illərdə yeni ventilyasiya sistemləri və istilik paylayıcı qurğular quraşdırıldığı, əsas strukturun yanında əlavə tikinti işlərinin davam etdiyi aşkarlanıb. Təsis girişinin üzərində Çin Xalq Respublikasının Sədri Si Cinpinqə aid "Quruluş məqsədinə sadiq qalın və missiyamızı hər zaman xatırlayın" ifadəsinin böyük hərflərlə yazıldığı görülüb.

ÇİN-ABŞ GƏRGİNLİYİNİN ƏSAS MƏSƏLƏLƏRİNDƏN

Mütəxəssislər sözügedən təsislərin Siçuandakı bir neçə gizli nüvə mərkəzindən yalnız bəziləri olduğunu və bu ərazilərdə 2019-cu ildən etibarən dəyişiklik sürətinin əhəmiyyətli dərəcədə artdığını bildirirlər. Coğrafi-məkan kəşfiyyatı üzrə mütəxəssis Renny Babiarz, ölkədəki müxtəlif nüvə təsislərinin cəmləşdirildikdə sürətli bir böyümə modelinə işarə etdiyini söyləyib.

Çinin nüvə potensialındakı artım ABŞ ilə gərginliyin əsas mövzularından biri kimi önə çıxır. ABŞ Dövlət Katibliyinin Silahlara Nəzarət və Beynəlxalq Təhlükəsizlik üzrə Müstəşarı Thomas G. DiNanno, Çini qlobal moratoriuma zidd olaraq gizli nüvə partlayıcı sınaqlar keçirməkdə ittiham edib. Pekin rəhbərliyi bu iddiaları rədd etsə də, bəzi mütəxəssislər mövcud sübutların qəti olmadığını bildiriblər.

ÇİNİN NÜVƏ VARLIĞI ABŞ-DA NARAHATLIQ YARADIR

ABŞ Müdafiə Nazirliyinin son illik qiymətləndirməsinə əsasən, Çinin 2024-cü ilin sonuna qədər 600-dən çox nüvə başlığı var və bu sayın 2030-cu ilə qədər 1000-ə çatacağı proqnozlaşdırılır. Çinin arsenalı ABŞ və Rusiyanın malik olduğu minlərlə başlığa nisbətən daha kiçik olsa da, artım sürəti Vaşinqtonda narahatlıq yaradır.

Mütəxəssislərə görə, xüsusilə Tayvan mərkəzli mümkün bir böhran ssenarisində daha böyük və müasir bir nüvə potensialı Çinin strateji hesablamalarına təsir edə bilər. Aparıcı siyasi alim Michael S. Chase, Pekinin ABŞ-ın nüvə təzyiqindən böyük ölçüdə toxunulmaz bir vəziyyətə çatmağı hədəfləyə biləcəyini qeyd edib.

"ÜÇÜNCÜ CƏBHƏ" LAYİHƏSİ

Siçuandakı təsislərin kökü, Mao Tszedun dövründə başlanmış və nüvə istehsalı infrastrukturunu ölkənin daxili hissələrinə köçürərək ABŞ və ya Sovet İttifaqından gələ biləcək hücumlardan qorumağı hədəfləyən "Üçüncü Cəbhə" layihəsinə dayanır. On minlərlə elm adamı və işçinin dağlıq ərazilərdə gizlilik içində çalışaraq nüvə təsisləri inşa etdiyi məlumdur.

İNŞAAT VƏ MÜASİRLƏŞDİRMƏ İŞLƏRİ

1980-ci illərdə Vaşinqton və Moskva ilə gərginliyin azalmasından sonra bir çox "Üçüncü Cəbhə" təsisi bağlanmış və ya kiçildilmişdi. Lakin təxminən yeddi il əvvəl başlayan yeni dövrdə Çinin bir çox nüvə təsislərində tikinti və müasirləşdirmə fəaliyyətlərini sürətləndirdiyi bildirilir. Bu çərçivədə Mianyanq şəhərində real partlayışlar etmədən nüvə başlığını tədqiq etməyə imkan verə biləcək böyük bir lazer atış laboratoriyasının da qurulduğu qeyd olunur.

Pinqtonq kompleksinin memarlıq quruluşunun plutonium nüvəsi istehsal edən digər ölkələrdəki təsislərə, o cümlədən ABŞ-dakı Los Alamos Milli Laboratoriyasına bənzərlik göstərdiyi ifadə edilir.

Zitonqdakı yeni sığınacaq və torpaq sədlərin isə nüvə zəncirvari reaksiyasını başladan yüksək partlayıcı sistemlərin sınaqdan keçirilməsi üçün istifadə oluna biləcəyi qiymətləndirilir. Kompleksin təxminən 10 basketbol meydançası böyüklüyündə oval bir sahədən ibarət olduğu bildirilir.

ÖLKƏLƏRİN NÜVƏ SAYI: ÇİN, ABŞ, RUSİYA

Stokholm Beynəlxalq Sülh Araşdırmaları İnstitutunun (SIPRI) məlumatlarına görə, 2025-ci il etibarı ilə Rusiya 5 min 459, ABŞ 5 min 177 nüvə başlığı ilə ən çox nüvə silahına sahib iki ölkə olarkən, Çinin nüvə başlığı sayının 600-dən bir qədər çox olduğu təxmin edilir.

24 saat