İsrail Müdafiə Nazirliyi önündə girovların taleyi ilə bağlı sərt etiraz
Təl-Əvivdə, Begin küçəsi üzərində yerləşən İsrail Müdafiə Nazirliyi binasının qarşısında növbəti gərgin etiraz aksiyası keçirilib. Bu aksiya, HƏMAS-ın hücumları nəticəsində ələ keçirilmiş və Fələstin ərazilərində, xüsusilə də Qəzza zolağında hələ də saxlanılan israilli girovların taleyinə həsr olunub. Aksiya iştirakçıları İsrail hökumətindən girovların azad edilməsi üçün daha təsirli və qətiyyətli addımlar atılmasını tələb ediblər. Onlar hesab edirlər ki, girovların sağ-salamat geri qaytarılması dövlətin əsas prioritetlərindən biri olmalıdır. Etirazın diqqət mərkəzində isə daha əvvəl adı çəkilən bölgədən azad edilmiş girov Qadi Mozesin qardaşı oğlu Şai Mozesin cəsarətli çıxışı olub. O, birbaşa İsrail Silahlı Qüvvələrinin əsgərlərinə müraciət edib.
Şai Mozesdən əsgərlərə çağırış və polisin müdaxiləsi
Şai Mozes öz emosional çıxışında əsgərlərə səslənərək, onlara gələcəkdə verilə biləcək hipotetik bir tapşırıqdan - yəni girovların qətlə yetirilməsində iştirak etməkdən danışıb. O, bu cür qeyri-insani bir əmrin yerinə yetirilməsindən imtina etməyin yeganə və mütləq doğru seçim olduğunu qətiyyətlə vurğulayıb. Mozesin bu kəskin sözləri, hərbi qulluqçuların vicdanına müraciət edərək, hərbi əmrlərin qanuni və etik sərhədləri mövzusunda ciddi suallar doğurub və ictimaiyyətdə geniş müzakirələrə səbəb olub. Etirazçıların səsini yüksəltməsi və girovların həyatı ilə bağlı dərin narahatlıqları fonunda, İsrail polisi aksiyaya sərt müdaxilə edərək, çox sayda iştirakçını gözaltına alıb. Bu hadisə, bölgədəki mürəkkəb siyasi və humanitar vəziyyəti bir daha gözlər önünə sərir və problemin həlli yolunda cəmiyyətdəki fikir ayrılıqlarını göstərir.
Oxucu Şərhləri
Şərhinizdə verdiyiniz analoji hallar və təhlillər, bu cür etirazların siyasi qərarlara təsirinin ölkənin daxili dinamikasından və təhlükəsizlik strategiyalarından asılı olduğunu gözəl şəkildə vurğulayır. Girovların taleyi ilə bağlı geniş ictimai narahatlığın və daxili siyasi təzyiqin necə tarazlaşdırılacağı həqiqətən də maraqlı bir məsələdir.
Fərqli ölkələrin oxşar böhranlarla necə mübarizə apardığını nəzərə alsaq, bu etirazların miqyası və siyasi həll prosesinə təsiri barədə fikirləriniz də müzakirəyə dəyərdir. Bu cür düşünülmüş şərhlər üçün bir daha təşəkkür edirəm.
Bu cür etirazların davamlılığı, uzun müddətdə İsrailin sosial və iqtisadi siyasətlərinin necə formalaşacağına dair suallar doğurur. Gələcəkdə İsrail hökuməti, ölkənin daxili təhlükəsizlik tələbləri ilə beynəlxalq münasibətlərini və regional sabitliyini tarazlaşdırmaqda necə bir yol tutacaq?
Bununla belə, gəlin məsələnin bu tərəfini də nəzərə alaq: Qəzza zolağında davam edən münaqişənin hərbi həlli, etirazçıların qeyd etdiyi girovların təhlükəsizliyi baxımından nə dərəcədə effektiv bir strategiyadır? Müharibənin davam etməsi, girovların geri qaytarılması üçün diplomatik və ya digər sülhə yönəlmiş həllər axtarmağın qarşısını ala bilərmi? Həmçinin, bu cür hərbi əməliyyatların nəticəsində mülki əhalinin, o cümlədən girovların da əlavə risklərə məruz qalması ehtimalı nə dərəcədədir?
Bu vəziyyəti digər ölkələrlə müqayisə etsək, terror aktları və ya girov alma hadisələri baş verən zaman digər dövlətlərin də oxşar sosial reaksiyalarla üzləşdiyini görə bilərik. Məsələn, bir neçə il əvvəl Avropada baş vermiş bəzi terror hücumlarından sonra, cəmiyyətin təhlükəsizlik tədbirlərinə qarşı narazılığı və hökumətin bu məsələdəki səylərinin yetərsizliyi barədə etirazlar da qeydə alınmışdı. Ancaq İsrailin vəziyyəti bir qədər fərqlidir, çünki girov problemi yalnız bir hadisənin nəticəsi deyil, münaqişənin uzunmüddətli və mürəkkəb bir hissəsidir. Bu mənada, mövcud etirazlar, bu münaqişənin davam etməsi nəticəsində yaranan sosial və psixoloji fəsadların bir növü kimi də dəyərləndirilə bilər. Belə bir şəraitdə, uzun illərdir davam edən münaqişənin iqtisadi yükü də xalqın üzərindədir. Hərbi xərclər, təhlükəsizlik tədbirləri və itirilən insan resursları, ölkə iqtisadiyyatına mənfi təsir göstərir.
Bu kontekstdə, əgər etirazların əsas səbəbi yalnız girovlar idisə, onların mütəmadi olaraq təkrarlanması idxmal edilə bilərmi? Yoxsa bu etirazlar, cəmiyyətin böyük bir hissəsinin mövcud siyasi kursdan narazılığının və gələcəklə bağlı narahatlığının təzahürüdür?
Bu gün Təl-Əvivdəki etiraz aksiyaları, İsrailin öz vətəndaşlarının geri qaytarılması istiqamətində daha qətiyyətli addımlar atmasını tələb edən daxili təzyiqin artdığını göstərir. Keçmiş təcrübədən çıxarılan ən mühüm dərs, girov məsələsinin həm siyasi, həm də humanitar baxımdan nə qədər həssas və mürəkkəb olduğu, həmçinin bu cür məsələlərin uzunmüddətli həllinin tapılmasının nə qədər çətinləşə biləcəyidir. Hazırkı vəziyyətin fərqli tərəfi, həm HƏMAS-ın girovları taktiki vasitə kimi istifadə etməsi, həm də Qəzza zolağının mövcud olan nisbətən sıx əhalisi vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Girovların sayı və onların tutulma şəraitinin fərqliliyi, həmçinin İsrail cəmiyyətində yaranan parçalanma, keçmişdəki oxşar hadisələrdən bu günkü vəziyyəti fərqləndirir.
Bu parallelizmdən çıxarılacaq əsas dərs, girov probleminin İsrail cəmiyyətində həmişə son dərəcə həssas bir məsələ olmasıdır. Hökumətlər, münaqişə şəraitində girovların geri qaytarılması tələbi ilə üzləşdikdə, həm daxili ictimai təzyiqə, həm də beynəlxalq ictimai rəyin təsirinə məruz qalırlar. Hazırkı vəziyyətin fərqi, həm girovların sayının əhəmiyyətli dərəcədə çox olması, həm də HƏMAS-ın təcavüzkar taktikalarının əvvəlki münaqişələrdən fərqlənməsi ola bilər. Qəzza zolağındakı spesifik vəziyyət, habelə fələstinlilərin özlərinin də humanitar böhranla üzləşməsi, girovların azad edilməsi prosesini daha mürəkkəb və çoxşaxəli hala gətirə bilər. Bu, yalnız iki tərəf arasındakı deyil, həm də daxili ictimai mənzərələri də əhatə edən bir mürəkkəblik yaradır.
Bu fonla, gələcəkdə bu cür təhlükəsizlik təhdidləri və sosial narazılıqlar arasında balansın qurulması, İsrailin uzunmüddətli sosial-iqtisadi inkişafını necə təyin edəcək?
Hazırkı vəziyyətin əsas fərqlərindən biri, girovların sayının və onların tutulduğu ərazilərin coğrafi mənzərəsidir. Qəzza zolağındakı girovlar daha mərkəzləşmiş bir problemin göstəricisidir və hərbi-siyasi kontekstdə fərqli dinamikalara malikdir. Sovet İttifaqı dövründə diplomatik təsir və danışıqlar mərkəzi bir idarəetmə sisteminin mövcudluğu sayəsində daha koordinasiyalı həyata keçirilə bilirdi. O vaxtkı danışıqlar, milli təhlükəsizlik və vətəndaşın təhlükəsizliyinin təmin edilməsi baxımından dövlətin prioritetləri arasında yer alırdı. Bu gün İsraildəki etirazlar göstərir ki, girovların taleyi hələ də ictimai narazılığın əsas mənbələrindən biridir. Keçmişdəki hadisələrdən dərs çıxarmaqla, güclü diplomatik səylər və eyni zamanda ictimai təzyiqin kombinasiyasının girovların azad edilməsində təsirli ola biləcəyi ehtimal olunur, lakin bu günün mürəkkəb geopolitik və hərbi mənzərəsində həll yolu daha çətin ola bilər.
Keçmişdəki bu hadisələrdən çıxarıla biləcək əsas dərs, girovların azad edilməsi üçün göstərilən səylərin, həm diplomatiya, həm də hərbi əməliyyatlar vasitəsilə, hər zaman mürəkkəb və bəzən qeyri-müəyyən nəticələrə gətirib çıxarmasıdır. Həmin dövrdə də girovların təhlükəsizliyini təmin etmək və onları geri qaytarmaq üçün hökumətlər çətin qərarlar qəbul etməli olublar.
Hazırkı vəziyyətin fərqli cəhətləri isə, Qəzza zolağının xüsusi coğrafi və siyasi konteksti, HƏMAS-ın fəaliyyət göstərdiyi mühit, həmçinin informasiya texnologiyalarının və sosial medianın roludur. Bu amillər, etirazların miqyasını, surətini və ictimaiyyətin məlumatlılıq səviyyəsini əvvəlki dövrlərdən fərqləndirə bilər. Girovların taleyinə dair narahatlıqların intensivliyini və bu narahatlıqların hökumətin qərarlarına təsir dərəcəsini də bu fərqlər arasında qeyd etmək olar.
Keçmişdəki oxşar hadisələrdən çıxarılan dərslər, girov məsələsinin həlli üçün həm diplomatik, həm də siyasi baxımdan çətin və mürəkkəb bir yol tələb etdiyini göstərir. Bu cür situasyonlarda hökumətlərin həm daxili ictimai təzyiqə, həm də beynəlxalq amillərə uyğunlaşmalı olması vacibdir. Hazırkı vəziyyət isə, Qəzza zolağının spesifik coğrafi və siyasi mühiti, həmçinin HƏMAS kimi qruplaşmalarla aparılan münaqişənin xarakteri ilə fərqlənə bilər. Bu fərqlilik, girovların geri qaytarılması üçün müəyyən ediləcək strategiyaların da özünəməxsusluğuna səbəb ola bilər. Hökumətdən gözləntilərin ifadə olunması, hər iki dövrdə də ictimai narazılığın bir göstəricisidir, lakin bu narazılığın nəticələrinin necə təşkil olunacağı, məsələnin həllində əsas rol oynaya bilər.
Bununla belə, gəlin məsələnin bu tərəfini də nəzərə alaq: "on minlərlə etirazçı" ifadəsi, həmçinin etirazçıların miqdarının dəqiq nisbətini və bu kütlənin "Qəzza planına qarşı" olmaqla yanaşı, girovların taleyi məsələsinə hansı dərəcədə önəm verdiyini daha aydınlaşdırmaq lazımdır. Belə ki, etirazların əsas hədəfinin girovların azad edilməsi üçün hökumətə təzyiq etmək olduğu qeyd edilsə də, "Qəzza planına qarşı" olması, bəlkə də, fərqli motivlərə də işarə edə bilər. Bu cür etiraz aksiyalarında iştirak edənlərin motivlərinin müxtəlifliyi, hansı arqumentin daha dominant olduğunu müəyyənləşdirməkdə çətinlik yaradır. Belə bir fərqləndirmə aparmaq, fərqli qrupların narazılığının miqyasını və mənbəyini daha dəqiq anlamağa kömək edə bilər.
Şərh Yaz