Prezident Zelenskiyin Telefon Danışıqları
Ukrayna Prezidenti Zelenskiy yayımladığı videomüraciətdə gün ərzində müxtəlif ölkə liderləri ilə apardığı telefon danışıqlarını dəyərləndirib. O bildirib ki, müzakirələrdə Rusiya-Ukrayna müharibəsinə son qoyulması üçün zəruri həll yolları nəzərdən keçirilib və Rusiyanın müharibəni dayandırması vacibdir.
Putinin Taktikaları və Təcili Atəşkəs Tələbi
Rusiya Prezidenti Vladimir Putinin Ukraynaya qarşı hücumları dayandırmaq məsələsindən “istifadə etməyə çalışdığını” iddia edən dövlət başçısı vurğulayıb: “Onun əlindəki yeganə kozır öldürmək qabiliyyəti və ölümlərin dayandırılmasını mümkün qədər baha satmağa çalışmasıdır. Əsas odur ki, bu, heç kimi aldatmasın. Ehtiyacımız olan, qətllərin dayandırılması deyil, əsl və davamlı sülhdür. Aylarla deyil, dərhal atəşkəs olmalıdır”.
Müharibəni bitirmək və atəşkəsə nail olmaq üçün fevral ayından bəri ABŞ-ın bütün təkliflərini qəbul etdiklərini, Rusiya ilə danışıqlar apardıqlarını bildirən Zelenskiy, müharibəyə son qoymaq üçün liderlər səviyyəsində nəticəyönümlü görüşün vacibliyini qeyd edib.
Putinin Rusiyaya qarşı sanksiyaların tətbiqinə mane olmağa çalışdığını dilə gətirən Ukrayna lideri bu sözləri əlavə edib: “Hamı Putinin taktikasını aydın şəkildə görür. O, sanksiyalardan qorxur və onlardan qurtulmaq üçün əlindən gələni edir. Müharibəyə, qətllərə fasilə verməyi torpaqlarımızın işğalının qanuniləşdirilməsi ilə dəyişmək istəyir, ikinci dəfə torpaq qənimətləri əldə etməyə çalışır”.
Rusiyanın Ukraynanı Parçalama Cəhdləri
Rusiya tərəfinin daha əvvəl də Ukraynanı bölmək istəyinə toxunan dövlət başçısı qeyd edib: “Rusiyanın Krımı ilhaq etməsinə icazə verildi və bu, Donbas və Luqansk bölgələrinin işğalına səbəb oldu. Sərhədlərimizdə hərbi qüvvələr toplayanda heç bir preventiv cəza almadı. Bu isə tammiqyaslı müharibəyə və Ukraynanın daha geniş hissələrinin işğalına gətirib çıxardı. Putin indi Xerson vilayətinin cənubunu, Zaporojyeni, Luqansk vilayətinin tamamilə, Donetsk vilayətini və Krımı ələ keçirdiyi üçün bağışlanmaq istəyir. Biz Rusiyanın Ukraynanı parçalamaq üçün bu ikinci cəhdinə icazə verməyəcəyik”.
Böyük Britaniyada Təhlükəsizlik İclası
Ukrayna Prezidenti Zelenskiy əlavə edib ki, bu gün Böyük Britaniya müharibə ilə bağlı ABŞ, Ukrayna və Avropadan olan milli təhlükəsizlik müşavirlərinin iştirak etdiyi təhlükəsizlik iclasına ev sahibliyi edib.
Toplantıda iştirak edən Ukrayna Prezident Ofisinin rəhbəri Andrey Yermakdan iclas barədə məlumat aldığını deyən dövlət başçısı, “Konstruktiv bir görüş oldu” deyə dəyərləndirib.
Zelenskiy sülh üçün keçirilən bütün danışıqlarda Ukraynanın iştirak etməsinin vacibliyini vurğulayaraq, iclasda iştirak edən Ukraynalı rəsmilərin bu məsələni dilə gətirdiklərini əlavə edib.
Oxucu Şərhləri
Məqalədə vurğulanan "Rusiyanın müharibəni dayandırması vacibdir" tələbi, ilk baxışdan sadə görünsə də, bunun arxasında dərin məqamlar var. Müharibənin bəzi dövlətlər üçün daxili və xarici siyasəti formalaşdıran bir vasitəyə çevrilməsi, həmçinin idxal olunan sülh təkliflərinin təsir dairəsini də göstərir. Tarixən bu cür strategiyalar, bəzən qısa müddətli effekt versə də, uzunmüddətli siyasi və iqtisadi izolyasiyaya gətirib çıxarıb.
Bu vəziyyətdə, Rusiyanın işğala legitimlik qazandırmaq cəhdlərinə qarşı Ukrayna və beynəlxalq birliyin atacağı addımlar yalnız müharibənin dayandırılması ilə məhdudlaşmamalı, həm də beynəlxalq hüququn bütövlüyünü qorumalıdır. Bu, təkcə bir tərəfin "taktikaları" ilə mübarizə deyil, həm də beynəlxalq sistemin ədalətli və təsirli işləməsinin təmin edilməsi baxımından əhəmiyyətlidir.
Bununla belə, gəlin məsələnin bu tərəfini də nəzərə alaq: Zelenskiyin Rusiyanın işğalına "legitimlik verməyə çalışmaq" ittihamı, xüsusilə də Putinin təcili atəşkəs tələbi fonunda, bir qədər qəribə səslənə bilər. Əgər Rusiya səmimi olaraq müharibəni dayandırmaq istəsəydi, bunun üçün legitimlik axtarmağa nə ehtiyac var idi? Qeyd etmək lazımdır ki, Rusiya indiyədək Ukraynanın ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanımadığını açıq-aşkar bildirib. Bu kontekstdə Putinin atəşkəs təklifi, Ukraynanı öz şərtlərinə razı salmaq və işğal olunmuş ərazilər üzərində nəzarəti qanuniləşdirmək cəhdi kimi dəyərləndirilə bilərmi? Axı, tarixi təcrübə göstərir ki, güc tətbiq edən tərəfin təklif etdiyi "həllər" adətən onun öz maraqlarına xidmət edir.
Hazırki vəziyyətdə, Zelenskinin Rusiya tərəfindən Ukraynadakı işğala legitimlik verilməsi cəhdlərindən narahatlığı, o dövrdəki analoji vəziyyətləri xatırladır. Burada diqqət çəkən məqam, hər iki tərəfin də öz hərəkətlərini beynəlxalq hüquqa və ya özlərinə sərfəli təbliğata söykəmə cəhdləridir. Lakin, Soyuq Müharibədəki bloklaşma və ideoloji mübarizənin əsasında daha çox qüdrət və nüfuz uğrunda mübarizə dururdu. Bu gün isə, Zelenskinin bəyanatında vurğulanan "müharibəyə son qoyulması üçün zəruri həll yolları" axtarışı, problemin daha çox dövlətlərin suverenliyi və ərazi bütövlüyü prizmasından qaldırıldığını göstərir. Keçmiş təcrübələrdən, bu cür danışıqların nəticəsinin hər zaman qarşılıqlı güzəştlərə və ya yeni gərginliklərə yol aça biləcəyi dərsi çıxır. Bu gün isə, Rusiya Prezidentinin "istifadə etməyə" dair qeyd olunan taktikasının, o dövrdəki "müharibənin dayandırılması" adı altında aparılan gizli siyasi manevrlərdən fərqli olub-olmadığı sual altındadır.
Məqalədə qeyd olunan "Rusiyanın müharibəni dayandırması vacibdir" fikri, ilk baxışdan adi bir tələb kimi görünsə də, bunun arxasında yatan məqamlar daha dərindir. Hətta bir çox hallarda, Rusiya kimi aktorlar üçün müharibə, öz daxili və xarici siyasətini formalaşdırmaq üçün bir vasitəyə çevrilir. Bu, həm də idxal olunan, lakin yerli istehsal olmayan sülh təkliflərinin təsir dairəsini göstərir. Məsələn, keçmişdə bəzi ölkələrdə iqtisadi çətinliklərin olduğu dövrlərdə, hərbi qələbələr və ya hərbi güc nümayişləri vasitəsilə ictimai narazılığın istiqaməti dəyişdirilmişdir. Belə bir strategiya, bəzən qısa müddətli uğur qazansa da, uzunmüddətli perspektivdə ölkəni daha böyük iqtisadi və siyasi izolyasiyaya məruz qoya bilir.
Belə bir şəraitdə, Rusiyanın işğala legitimlik qazandırmaq cəhdləri qarşısında Ukrayna hökumətinin və beynəlxalq birliyin gələcək addımları necə olmalıdır ki, yalnız bir tərəfin "taktikaları" deyil, həm də beynəlxalq hüququn bütövlüyü qorunsun?
Bu kontekstdə ən diqqət çəkən paralellərdən biri, əgər bu ad çəkilməsə də, məhz güclü dövlətin qonşusunun ərazi bütövlüyünü və suverenliyini pozaraq öz "razılığını" təmin etməyə çalışmasıdır. Keçmişdəki münaqişələr göstərir ki, əgər beynəlxalq ictimaiyyət və digər dövlətlər bu cür ritorikaya və hərəkətlərə qarşı birləşməzsə, güclü dövlətlər öz niyyətlərini reallaşdırmaqda daha cəsarətlənə bilərlər. Bu vəziyyətdə öyrənilməli əsas dərs budur ki, işğalın, yaxud da güc tətbiqinin "legitimləşdirilməsinə" qarşı beynəlxalq hüququn prinsiplərinə sadiq qalmaq və diplomatik yolları möhkəm tutmaq vacibdir. Zelenskinin müxtəlif ölkə liderləri ilə apardığı telefon danışıqları, məhz bu beynəlxalq dəstəyi və birləşməni təmin etməyə yönəlmiş cəhdlər kimi görünür. Hazırkı vəziyyətin fərqi, informasiya texnologiyalarının inkişafı sayəsində münaqişənin qlobal miqyasda daha geniş şəkildə izlənməsi və reaksiya verilməsində ola bilər, bu da Rusiyanın öz hərəkətlərini "təcili həll" adı altında ört-basdır etməsini çətinləşdirə bilər.
Tarixə nəzər salsaq, bu cür münaqişələrdə informasiya müharibəsi və beynəlxalq ictimai rəyin formalaşdırılması hər zaman mühüm rol oynamışdır. Müstəqil dövlətlərin müdafiəsi üçün diplomatik səylərin gücləndirilməsi zəruridir, lakin eyni zamanda, bu cür danışıqların nəticələrinin praktiki təsiri də diqqətlə dəyərləndirilməlidir. Keçmişdə analoji münaqişələrdə, məsələn, Kosovo böhranında olduğu kimi, beynəlxalq dəstək və müdaxilənin müxtəlif nəticələri olmuşdur.
Bu kontekstdə, Ukraynanın milli təhlükəsizliyinin təmin edilməsi və Rusiya təcavüzünün qarşısının alınması üçün atılan diplomatik addımlar nə qədər effektiv olur? Digər ölkələrin analoji təhdidlərlə üzləşdiyi hallarda tətbiq olunan strategiyalardan hansı Ukrayna üçün daha uyğundur və beynəlxalq hüquq çərçivəsində hansı məhdudiyyətlər mövcuddur?
Şərh Yaz