Çində tikinti zamanı 28 metrlik nəhəng dinozavr aşkarlandı

Çində kəşf edilən nəhəng dinozavr qədim dünya haqqında təsəvvürləri dəyişir

Tongnanlong zhimingi dinozavrı - Çində tikinti zamanı 28 metrlik - Onilliklər boyunca paleontoloqlar Son Yura dövründə Şərqi Asiyanın ekoloji baxımdan superqitənin digər hissələrindən təcrid olunub-olunmadığı barədə mübahisələr aparıblar. Lakin Çinin cənub-qərbindəki son kəşf bu nəzəriyyəni, sanki, tarixin arxivinə göndərməyə bir addım daha yaxınlaşdırıb.

2025-ci ilin sonlarında Çinin Çuntsin şəhərinin Tonqnan rayonunda tikinti işləri aparan bir heyət nəhəng bir sauropodun qalıqlarını aşkar etdi. Adi qazıntı kimi başlayan proses, paleontoloqların sümüklərin daha əvvəl sənədləşdirilməmiş yeni bir növə aid olduğunu müəyyən etməsi ilə dərhal elmi diqqəti cəlb etdi. Bu növə rəsmən Tongnanlong zhimingi adı verildi.

Təxminən 28 metr (92 fut) uzunluğunda olan bu dinozavr, elmə məlum olan ən böyük quru heyvanları arasında yer alır. Təkcə ölçüsü heyrətamiz olsa da, bu tapıntının Yura dövrü ekosistemləri, təkamül biologiyası və qitələrarası əlaqələr haqqında ortaya çıxara biləcəyi məlumatlar onu son ilin ən mühüm paleontoloji kəşflərindən birinə çevirmişdir.

Nəhəng sauropodun rəsmi təsviri və xüsusiyyətləri

Çin Geoloji Tədqiqatlar Mərkəzinin Çendu filialından olan Xuefang Wei-nin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu, Tongnanlong zhimingi növünün rəsmi təsvirini 2025-ci ilin noyabr ayında Scientific Reports jurnalında dərc etdi. Fosillər, Sıçuan hövzəsində yerləşən və təxminən 147 milyon il əvvələ aid edilən Son Yura dövrü çöküntü qatı olan Suininq formasiyasından çıxarılıb.

Holotipə üç döş fəqərəsi, altı quyruq fəqərəsi, bir kürək sümüyü, bir incik sümüyü və çoxsaylı pəncə sümükləri daxildir. Bu skelet elementləri komandaya yaxın qohum növlərlə müqayisələr apararaq dinozavrın uzunluğunu təxmin etməyə imkan verib. Aparılan analizlər nəticəsində uzunluğun 23 ilə 28 metr arasında olduğu müəyyən edilib ki, bu da Tongnanlong-u indiyədək qeydə alınmış ən uzun sauropodlar sırasına daxil edir.

Onun hava ilə dolu fəqərələri və gücləndirilmiş sinir çıxıntıları kimi anatomik xüsusiyyətləri, həddindən artıq uzun boyunları və yüngül skelet quruluşları ilə tanınan Mamenchisauridae fəsiləsinin üzvlərinə xasdır. Earth.com saytının verdiyi məlumata görə, böyük ölçülü kürək və incik sümükləri bədən ölçüsünü təyin etmək üçün xüsusilə faydalı olub.

Nəhənglərin yaşadığı qədim landşaft

Fosillər, göl sahili və ya bataqlıq mühitini göstərən dalğalı quruluşa malik incə dənəli gilli süxurlarda və qumdaşılarda aşkar edilib. Eyni təbəqələrdən tısbağa, şirin su ikitaylıları və konxostrakanların qalıqlarının da tapılması, su və yarımsu canlıları ilə zəngin olan rütubətli bir mühitin mövcudluğuna işarə edir.

Bu tapıntılar, regionun bir neçə iri ot yeyən heyvanı saxlamaq potensialına malik olduğu qənaətini gücləndirir. Tongnanlong qalıqlarının mövqeyi onun öldüyü yerə yaxın bir ərazidə basdırıldığını göstərir və ölümündən sonra uzun məsafəyə daşınma ehtimalını minimuma endirir. Sıçuan hövzəsi əvvəllər də Qijianglong guokr kimi bir neçə böyük sauropodun tapıldığı yer olub ki, bu da regionun Yura dövrü ekosistemləri baxımından uzunmüddətli sabitliyə və yüksək məhsuldarlığa malik olduğunu sübut edir.

Təcrid nəzəriyyəsi şübhə altında: qitələrarası əlaqələr

Ötən əsrin böyük bir hissəsi boyunca dominant olan Şərqi Asiya Təcrid Hipotezi, coğrafi maneələr səbəbindən regionun dinozavr faunasının nisbi təcrid vəziyyətində təkamül etdiyini irəli sürürdü. Tongnanlong zhimingi növünün, hazırda qlobal yayılma arealına malik olduğuna inanılan mamenchisauridlər qrupuna aid edilməsi bu mənzərəni xeyli mürəkkəbləşdirir.

Tədqiqatda Tanzaniyanın Tendaquru yataqlarında kəşf edilmiş Wamweracaudia keranjei adlı sauropoda istinad edilməsi, mamenchisauridlərin Şərqi Asiyadan kənarda mövcudluğuna bir sübut kimi göstərilir. Bu, Son Yura dövründə yaşamış sauropodlar qrupunun əvvəllər düşünüldüyündən daha geniş qitə miqyasında yayıldığını göstərən ümumi tendensiyanı gücləndirir.

Bu kəşf, ümumilikdə Sauropoda infraotrıadının təkamül tarixinə yeni bir baxış təqdim edir.

Wei və həmkarları dərc etdikləri məqalədə bildiriblər: “Yeni nümunə Mamenchisauridae fəsiləsinin müxtəlifliyini zənginləşdirir və eusauropod dinozavrlarının təkamülünü və müxtəlifliyini anlamaq üçün əlavə məlumatlar təqdim edir.” Bu tapıntı həmçinin yaxınlıqdakı təbəqələrdə aşkar edilən və iri gövdəli, uzun boyunlu dinozavr populyasiyalarının bir-biri ilə kəsişdiyini göstərən digər kəşfləri də tamamlayır.

Eksik qalıqlar və gələcək tədqiqatların perspektivləri

Bütün əhəmiyyətinə rəğmən, Tongnanlong fosil qeydləri hələ ki, natamamdır. Xüsusilə, dinozavrın qidalanma davranışı və daha dəqiq filogenetik mövqeyi haqqında məlumat verə biləcək kəllə və boyun fəqərələri tapılmayıb. Ölçü təxminləri diqqətlə aparılsa da, onlar boyun və quyruq uzunluqları da əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənən qohum növlərlə müqayisələrə əsaslanır.

Tikinti işləri zamanı təsadüfən aşkar edilmiş ərazidə əlavə qazıntıların aparılması ilə bağlı hələlik rəsmi bir açıqlama verilməyib. Gələcəkdə əraziyə girişin torpaqdan istifadə ilə bağlı danışıqlardan və ya qoruyucu tədbirlərdən asılı olacağı ehtimal edilir.

Tongnanlong zhimingi hazırda əlavə tədqiqatlar və mühafizə üçün Çin Geoloji Tədqiqatlar Mərkəzinin nəzarəti altında regional bir anbarada saxlanılır.

24 saat