Kəmərvari herpes peyvəndi demensiyanın inkişafını ləngidə bilər – Yeni araşdırma

Şinqles Peyvəndi Demensiya Proqressiyasını Yavaşıda Bilər

Ağrılı virus infeksiyasından qorunmaqla yanaşı, şinqles peyvəndinin demensiyanın proqressiyasını ləngitməyə kömək edə biləcəyi yeni bir araşdırma ilə üzə çıxıb. İki doza şəklində tətbiq olunan bu peyvəndin yaşlılarda koqnitiv funksiyanın qorunmasında əhəmiyyətli rol oynaya biləcəyi düşünülür.

Su çiçəyi virusunun səbəb olduğu şinqles, ağrılı səpgilərlə özünü büruzə verir və ABŞ-da hər üç insandan birinin həyatı boyu bu xəstəliyə tutulacağı təxmin edilir. Şinqles riski və onun ağır fəsadları yaşla birlikdə artdığı üçün 50 yaşdan yuxarı yetkinlərə iki doza şinqles peyvəndi tövsiyə olunur. Bu peyvəndin yaşlılarda şinqlesin qarşısını almaqda 90%-dən çox effektiv olduğu hesab olunur, lakin son tədqiqatlar onun digər potensial faydalarına da işıq salır.

Ən son araşdırmalar şinqles peyvəndinin demensiyaya tutulma riskini azalda biləcəyini irəli sürür. Bu yaxınlarda "Cell" jurnalında dərc olunan yeni bir davam tədqiqatı, peyvəndin demensiyaya qarşı müalicəvi xüsusiyyətlərə malik olaraq xəstəliyin proqressiyasını yavaşlatdığını və bununla da xəstəlikdən ölüm riskini azaltdığını göstərir.

Stenford Universitetinin tibb üzrə dosent doktoru Paskal Geldsetzer, yeni araşdırmanın baş müəllifi olaraq, şinqles peyvəndinin potensial təsirləri barədə bunları söyləyib: "Biz artıq demensiyası olanlar arasında xəstəlikdən ölmə ehtimalına təsir görürük. Bu o deməkdir ki, peyvəndin təkcə qoruyucu deyil, həm də müalicəvi potensialı var, çünki biz artıq demensiyası olanlar arasında bəzi faydalar müşahidə edirik. Bu nəticə mənim üçün həqiqətən də maraqlı və gözlənilməz idi."

Demensiyanın Qarşısının Alınması və Müalicəsi

Yeni araşdırma Geldsetzer və həmkarlarının şinqles peyvəndinin "demensiyanın qarşısını alan" və ya "demensiyanı gecikdirən" təsiri olduğuna dair əvvəlki sübutları tapmasından cəmi bir neçə ay sonra ortaya çıxıb.

Əvvəlki tədqiqatda tədqiqatçılar, 2013-cü il sentyabrın 1-də 70 yaşdan yuxarı yetkinlər üçün şinqles peyvəndi proqramının tətbiq olunduğu Uelsdə yaşlıların sağlamlıq qeydlərini təhlil ediblər. Proqrama əsasən, həmin tarixdə 79 yaşı olan hər kəs bir il müddətinə peyvənd üçün uyğun idi, lakin 80 yaş və daha yuxarı olanlar peyvənd ala bilmirdilər. Bu uyğunluq meyarları tədqiqatçılara 79 yaşında peyvənd olunmuş yetkinlər haqqında məlumatları tədqiq etməyə və bu məlumatları 80 yaşında olan və peyvəndə uyğun olmayan, lakin əgər imkan olsaydı, peyvənd oluna biləcək yetkinlərlə müqayisə etməyə imkan verib.

"Biz bir-birindən sadəcə bir neçə həftəlik yaş fərqi olan, lakin bu unikal uyğunluq qaydaları səbəbindən peyvənd olunma ehtimalında böyük fərq olan xəstə qruplarını müqayisə edirik," Geldsetzer bildirib. Uelsdəki bu yetkinlər arasında tədqiqatçılar şinqles peyvəndi qəbul etməyin, peyvənd qəbul etməyənlərlə müqayisədə yeddi illik müddətdə yeni demensiya diaqnozu qoyulma ehtimalını 3.5 faiz bəndi azaltdığını müəyyən ediblər.

Geldsetzer qeyd edib ki, "Biz bilirik ki, onların oxşar fiziki fəaliyyət səviyyələri, pəhrizləri və s. olmalıdır. Buna görə də, burada əslində səbəb-nəticə əlaqəsinə baxdığımıza, sadəcə korrelyasiyaya deyil, daha çox əminik."

Davam Tədqiqatının Nəticələri

Yeni davam tədqiqatında eyni tədqiqatçılar Uelsdəki 282,500-dən çox yetkin insanın eyni məlumat dəstini təhlil ediblər. Lakin bu dəfə onlar yüngül koqnitiv funksiya pozğunluğu diaqnozlarının baş verməsindəki fərqləri və artıq demensiya ilə yaşayan insanlar arasında demensiyadan ölümlərin insidentindəki fərqləri araşdırıblar, peyvənd olunmuş və olunmamış qrupları müqayisə edərək.

Tədqiqatçılar yazıblar: "Təbii eksperimentlərimizin əsas gücü odur ki, bu müqayisə qrupları yaşda kiçik bir fərq istisna olmaqla, bütün xarakteristikalarına görə oxşar olmalıdır." Tədqiqatçılar öz tapıntılarını gücləndirmək üçün Uelsdəki ilə oxşar şinqles peyvəndi proqramı olan Avstraliyada da oxşar sağlamlıq qeydlərini təhlil ediblər.

Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, peyvənd olunmadan əvvəl hər hansı bir koqnitiv pozğunluq qeydi olmayan yaşlılar arasında, şinqles peyvəndi qəbul edənlərdə doqquz illik müddətdə yüngül koqnitiv funksiya pozğunluğu diaqnozu qoyulma riski peyvənd qəbul etməyənlərlə müqayisədə 3.1 faiz bəndi azalıb. Qoruyucu təsirlər qadınlar arasında kişilərə nisbətən daha güclü olub ki, bu da əvvəlki araşdırmada da müşahidə edilmişdi.

Bundan əlavə, artıq demensiya ilə yaşayan yaşlılar arasında tədqiqatçılar, şinqles peyvəndi qəbul edənlərin doqquz illik müddətdə xəstəlikdən ölmə riskində peyvənd olunmayanlara nisbətən 29.5 faiz bəndi azalma müşahidə ediblər. Bu da peyvəndin demensiyanın proqressiyasını yavaşlatmada rol oynaya biləcəyini göstərir. Geldsetzer şinqles peyvəndi haqqında deyib: "Xəstəliyin bütün gedişatı boyunca bu güclü faydaları göstərdiyi görünür."

Peyvəndin Potensial Mexanizmləri

Yeni tədqiqat şinqles peyvəndi və demensiya nəticələri arasındakı mümkün əlaqəyə işıq salsa da, peyvəndin niyə bu potensial təsirlərə malik olduğunu konkret olaraq aşkar etməyib. Lakin Geldsetzer bəzi nəzəriyyələr irəli sürüb: "Ümumi olaraq, iki mexanizm haqqında düşünmək olar."

Birincisi, şinqlesə səbəb olan eyni virus su çiçəyinə də səbəb olur. Bir insan uşaqlıqda su çiçəyi keçirdikdən sonra, virus sinir sistemində yuxuda qalır və virus bədəndə yenidən aktivləşdikdə insanlar şinqlesə tutulurlar. Lakin virus sinir sistemində yuxuda olsa belə, "bu, immun sistemi ilə daimi qarşılıqlı əlaqəyə səbəb olur," Geldsetzer deyib. "Biz bilirik ki, bu, sinir sistemində iltihaba səbəb olur və biz bilirik ki, iltihab demensiya da daxil olmaqla bir çox xroniki xəstəliklərdə əsas prosesdir. Beləliklə, şinqles peyvəndi vasitəsilə bu yenidən aktivləşmələri azaltmağın demensiya xəstəliyi prosesi üçün faydaları olması məntiqidir."

İkinci mümkün mexanizm, Geldsetzerin sözlərinə görə, peyvəndin ümumilikdə immun sisteminə böyük bir təkan verərək, onu infeksiyalarla mübarizə aparmaq üçün daha güclü etməsidir. Müxtəlif infeksiyaların demensiya riskinin artması ilə əlaqəli olduğunu göstərən artan araşdırmalar var, buna görə də hər hansı bir infeksiya ilə mübarizə aparmaq üçün daha yaxşı formada olmaq demensiya riskini azaltmağa kömək edə bilər.

Geldsetzer bildirib: "Artan sübutlar var ki, peyvəndlərin immun sisteminə, yaratmaq üçün nəzərdə tutulduğu xüsusi antikor reaksiyasından kənarda daha geniş təsirləri var. Bu cür daha geniş immun sistemi aktivləşdirmələri demensiya xəstəliyinin inkişafı üçün də faydalı ola bilər və biz bilirik ki, immun sistemi demensiyada əsas rol oynayır. Deməli, digər mexanizm budur."

Geldsetzer, növbəti addım olaraq, öz həmkarları ilə şinqles peyvəndi və azaldılmış demensiya riskləri arasındakı bu əlaqəni randomizə olunmuş klinik sınaqda "qəti şəkildə sınaqdan keçirmək" üçün vəsait toplamağı planlaşdırdığını söyləyib.

Florida Ştat Universiteti Tibb Kollecində davranış elmləri və sosial tibb professoru doktor Angelina Sutin, tədqiqatda iştirak etməyən biri olaraq, yeni araşdırmanın şinqles peyvəndinin koqnitiv funksiyanı demensiyanın erkən mərhələlərindən son mərhələlərinə qədər qoruduğunu göstərdiyini bir e-poçtda bildirib.

Sutin deyib: "İnsanlar mənim demensiyanı araşdırdığımı biləndə, yaşla beyini sağlam saxlamaq üçün nə tövsiyə etdiyimi tez-tez soruşurlar. Mən həmişə üç şeylə cavab verirəm: idman edin, sosial olun və məqsədyönlü hiss etdiyiniz şeylərdən həzz alın. İndi mən bura həkiminizlə şinqles peyvəndi haqqında danışmağı da əlavə edəcəyəm. Bu şeyləri etməyin demensiyaya tutulmayacağınıza zəmanət vermir, lakin hamısı nisbətən asan və əlçatandır və daha uzun müddət sağlam koqnitiv funksiyanı qorumağa kömək edir."

Lakin o, əlavə edib ki, şinqles peyvəndi və azaldılmış demensiya riskləri arasındakı bu əlaqəni tam olaraq nəyin idarə etdiyi hələ də bir sirr olaraq qalır. "Bu hələ də məlum deyil. Bu tədqiqat şinqles peyvəndi üçün mümkün olan ən yaxın səbəb sübutunu təqdim etdiyi üçün anlaşılmada çox vacib bir irəliləyişdir. Təəssüf ki, niyə belə qoruyucu olduğu sualına birbaşa cavab vermir," o bildirib. "Bu araşdırma niyə belə qoruyucu olduğunu öyrənmək üçün gələcək tədqiqatlar üçün güclü bir zəmin yaradır."

NYU Lanqon nevroloqu doktor Coel Salinas, araşdırma ilə bağlı vacib bir xəbərdarlığı qeyd edir: tapıntılar hazırda geniş istifadə olunan daha yeni bir peyvəndə ümumiləşdirilməyə bilər.

Salinas deyib: "Mən bu nəticələri ümidverici hesab edərdim, şinqles peyvəndinin əhəmiyyətli koqnitiv faydaları ola biləcəyinə dair unikal sübutlar təqdim edir, lakin hələlik yalnız demensiya riskini azaltmaq üçün peyvənd etməli olduğumuzun qəti sübutu kimi yox. Bu əlaqəni bioloji cəhətdən ağlabatan və yüksək keyfiyyətli epidemioloji məlumatlarla getdikcə daha yaxşı dəstəklənən, lakin şinqles peyvəndinin niyə daha aşağı demensiya riski ilə əlaqəli olduğunu qəti şəkildə söyləməzdən əvvəl hələ də mexaniki araşdırmalara və təkrar təsdiqlərə ehtiyac duyan kimi qiymətləndirmək məntiqlidir."

24 saat