Məşhur diabet dərmanının beyinə təəccüblü təsiri

Ozempic və Mounjaro kimi səs-küylü dərmanlar qan şəkəri idarəçiliyi üçün manşetlərdən düşməsə də, bəzi dərmanların

şəkərli diabet

tip 2 olan xəstələrə onilliklərdir kömək etdiyini unutmaq asandır.

Metformin

populyar dərmanlardan biridir. Bu dərman 60 ildən çox müddətdir istifadə olunsa da, elm adamları onun

beyin

ə təsirini araşdırmağa davam edir. “Science Advances” jurnalında dərc olunan yeni araşdırma Metforminin işlədiyi bir beyin yolunu (və bədənin digər sahələrinə təsirini) müəyyən edib. Əvvəllər Metforminin qara ciyərin qlükoza istehsalını azaltmaqla qan şəkərini aşağı saldığı qəbul edilsə də, bu tədqiqat göstərir ki, qlükozanın tənzimlənməsinin böyük hissəsi beyində baş verir. Əvvəlki siçan üzərində aparılan bir araşdırmada, eyni tədqiqat qrupu beyində Rap1 adlı bir zülalın bədəndə qlükozanın parçalanmasına təsir etdiyini aşkar edib. Həmin araşdırma zamanı tədqiqatçılar Metforminin beynin ventromedial hipotalamus adlanan bölgəsinə keçərək Rap1-i effektiv şəkildə "söndürdüyünü" müəyyən ediblər. Daha sonra tədqiqatçılar Rap1 zülalı olmayan siçanlar yetişdiriblər və Metforminin onların qan şəkərinin idarə edilməsinə heç bir təsir göstərmədiyini aşkar ediblər, baxmayaraq ki, digər dərmanlar təsirli olub. Ümumilikdə, bu nəticələr Metforminin beyinə əhəmiyyətli təsir göstərdiyini deməyə əsas verir. Bu tapıntılar həkimlərin bilmələrini istədiyi bəzi məqamları ortaya qoyur.

Metformin Nədir?

Metformin ABŞ Milli Tibb Kitabxanasına görə, adətən tip 2 şəkərli diabetin müalicəsində istifadə olunan, biqanidlər adlanan dərman sinfinə aid ağızdan qəbul edilən bir dərmandır. Bu dərman qanda qlükoza (şəkər) miqdarını tənzimləmək üçün nəzərdə tutulub. Miçiqan Dövlət Universitetinin farmakologiya və toksikologiya üzrə dosent professoru Ceymi K. Alanın sözlərinə görə, "Metformin onilliklərdir şəkərli diabetin müalicəsində istifadə olunur, lakin onun xərçəng və PCOS kimi digər vəziyyətlərdə istifadəsi ilə bağlı geniş araşdırmalar aparılıb". Metformin xüsusilə qidadan alınan qlükozanın miqdarını, eləcə də qara ciyər tərəfindən istehsal olunan qlükozanın miqdarını azaldır. Eyni zamanda, dərman bədənin qanda qlükoza miqdarını tənzimləyən hormon olan insulinə cavabını artırır. Professor Alan əlavə edir ki, "ehtimal ki, daha mürəkkəb mexanizmlər də fəaliyyətdədir". MedStar Health-dən toksikoloq Kelly Conson-Arborun sözlərinə görə, Metformin digər sağlamlıq vəziyyətləri üçün də araşdırılır. "Çünki Metformin qan dövranından keçərək beyinə daxil ola bilir, elm adamları onun depressiya və nevroloji pozğunluqların effektiv müalicəsi olub-olmadığını da öyrənirlər".

Bu Niyə Əhəmiyyətlidir?

Metformin onilliklər boyu geniş istifadə olunsa da, onun necə işlədiyinə dair detallar tam olaraq aydınlaşdırılmayıb. Rutgers Robert Wood Conson Tibb Məktəbinin Endokrinologiya şöbəsinin rəisi, tibb elmləri doktoru Kristof Büttner deyir: "Təəccüblüdür ki, Metformin ABŞ-da altı onillikdən artıqdır ki istifadə olunan bir dərman olsa da, biz hələ də onun necə işlədiyini tam başa düşmürük. Bu, dünyada ən çox təyin olunan şəkərli diabet dərmanıdır". Bu tapıntılar onun beyinə, qara ciyərə və bağırsaqlara təsir edə biləcəyini göstərir. Professor Alan qeyd edir: "Bunun beyində necə işlədiyini öyrənmək dəyərlidir. Biz doyma hissi, iştaha və qan şəkəri tənzimlənməsinin mərkəzi mexanizmləri haqqında çox az şey bilirik". Doktor Büttner deyir ki, bu nəticələr "Metformin haqqında düşüncə tərzimizi dəyişir". O əlavə edir: "Bu, beynin qlükoza mübadiləsində oynadığı mühüm rolu təsdiqləyir. Bu həm də Metforminin niyə mülayim çəki itkisinə, iştaha dəyişikliklərinə və beyin qocalması və ya idraka mümkün təsirlərinə səbəb olduğunu izah edə bilər, çünki bunlar beyin təsirləridir". Professor Alan əlavə edir ki, Metformin həm də "son dərəcə sərfəlidir". O bildirir: "Ağızdan qəbul edildiyi üçün inyeksiyalara ehtiyac yoxdur". (Müqayisə üçün, Ozempic və Mounjaro inyeksion dərmanlardır.) Nəticə etibarilə, onu və ya oxşar müalicələri istifadə etmək üçün yeni yollar tapmaq şəkərli diabet cəmiyyəti və ondan kənar üçün böyük bir qələbə olardı. Doktor Conson-Arborun sözlərinə görə, bu tapıntılar potensial olaraq bir sıra xəstəliklər üçün yeni və daha yaxşı müalicələrə yol aça bilər. O deyir: "Alimlər Metforminin qara ciyərdən kənar təsirlərini öyrənməklə, bu onilliklər köhnə dərmanın şəkərli diabet, nevroloji pozğunluqlar və ürək xəstəlikləri üçün yeni müalicələr kimi yeni tətbiqlərini tapa bilərlər".

İndi Nə Baş Verir?

Bu yeni tapıntılardır, buna görə də daha çox araşdırmaya ehtiyac var. Bununla belə, tədqiqat qrupu mətbuat açıqlamasında Metforminin beyinə necə təsir etdiyini, o cümlədən insanlarda araşdırmaları dərinləşdirməyi planlaşdırdıqlarını bildiriblər. Professor Alan qeyd edir ki, "bu araşdırma klinikaya çatmaqdan çox uzaqdır, lakin əhəmiyyətlidir".

24 saat