Müalicə olunan kişi sonsuzluğu gözardı edilir: Ekspertlər lazımsız süni mayalanma riskini vurğulayır

Cütlüklər, kişi sonsuzluğunun kifayət qədər araşdırılmaması səbəbindən lazımsız yerə EKO (Ekstrakorporal Mayalanma) müalicəsinə müraciət etməli olurlar. Aparıcı ekspertlər qeyd edirlər ki, Böyük Britaniyanın Milli Səhiyyə Xidməti (NHS) müalicə oluna bilən səbəbləri diaqnoz etməkdə tez-tez uğursuzluğa düçar olur. Həkimlərin zəif biliyi, mütəxəssislərin və NHS testlərinin çatışmazlığı o deməkdir ki, hamilə qalmaqda çətinlik çəkən cütlüklərdə kişi sonsuzluğu halları tez-tez müalicəsiz qalır. Bu vəziyyət, bir çox hallarda əsl səbəb aradan qaldırılmadan cütlükləri birbaşa EKOya yönəldir. Halbuki, sonsuzluq hallarının 50%-ni kişilər təşkil edir. Bir çox kişi sonsuzluğu səbəbləri müalicə oluna bilir. Ən geniş yayılmış səbəblərdən biri olan varikosel – xayada temperaturu artıran və spermaya zərər verən genişlənmiş damar – cərrahi yolla aradan qaldırıla bilər. Həmçinin, həyat tərzi dəyişiklikləri və qida əlavələri də məhsuldarlığı artırmağa kömək edə bilər.

Diaqnostika və Məlumatlandırma Çatışmazlığı

Mançester Universitetinin fəxri klinik professoru, uroloq-cərrah və androloq Vaibhav Modgil bildirib ki, Birləşmiş Krallıqda kişilərin 5-10%-nə təsir edən kişi sonsuzluğu ilə bağlı ümumi məlumatsızlıq hökm sürür. O qeyd edib ki, qadınlar hamiləlik problemi ilə həkimə müraciət etdikdə dərhal "ağlınıza gələn hər testə" cəlb olunur, kişilər isə elementar müayinələr üçün illərlə gözləməli olurlar. Modgil deyib: "Bu məsələ heç vaxt aradan qalxmayıb və layiq olduğu diqqəti almayıb". O, vəziyyətin düzəldilməsinin "daha yüksək səviyyədə, yuxarıdan aşağıya doğru bir yanaşma tələb edəcəyini" vurğulayıb və əlavə edib: "Təəssüf ki, mən hələlik bunun baş verdiyinə dair heç bir sübut görmürəm." O bildirib ki, hamilə qalmaqda çətinlik çəkən cütlüklərin əksəriyyəti əsasən qadın sağlamlığı üzrə ixtisaslaşan ginekoloqlar tərəfindən müayinə edilir. Regionların əksəriyyətində isə kişi sağlamlığı üzrə ixtisaslaşmış yalnız bir və ya iki androloq var.

Strategiyada Gözləntilər və Məyusluqlar

Ekspertlər hökumətin bu həftə dərc olunan ilk kişi sağlamlığı strategiyasının Avstraliyada olduğu kimi kişi sonsuzluğuna strateji diqqət yetirəcəyinə ümid ediblər, lakin bunun nəzərə alınmaması onları məyus edib. Anlaşılır ki, qadın sağlamlığı strategiyasının yenilənməsi kişi sonsuzluğu məsələsini də əhatə edə bilər ki, bu da bir çox cütlüyü EKOya ehtiyacdan xilas edə bilər. Mançester Metropolitan Universitetinin tədqiqatçısı Dr. Michael Carroll strategiyanın əla bir təşəbbüs olduğunu, lakin kişi sonsuzluğunun zehni sağlamlığa vurduğu ziyanı və sonsuz kişilərin ömür müddətinin daha qısa olmasını nəzərə almaq üçün bir fürsətin əldən verildiyini bildirib. Carroll, qadınların reproduktiv sağlamlıqları haqqında adətən yaxşı məlumatlandırılması ilə müqayisədə, kişi sonsuzluğu ilə bağlı məlumat boşluğunu doldurmaq üçün bir kitab yazır. O deyib ki, bir çox kişi testislərini sərin saxlamağı, dar alt paltarı və çox isti vannalardan çəkinməyi, həmçinin siqaret çəkmək, içki qəbulu, qidalanma, yuxu və idman kimi həyat tərzi faktorlarının sperma keyfiyyətinə necə təsir etdiyini bilmir. O əlavə edib: "Tarixən məhsuldarlıq qadın sağlamlığı problemi kimi qəbul edilib. Həmişə 'sonsuz qadın' hesab edilib, çünki kişilər sperma istehsal edirlərsə, özlərini məhsuldar sayırlar." O vurğulayıb ki, kişilərə qadınlarla bərabər münasibət göstərilməli, daha ciddi testlər, daha geniş həyat tərzi və tibbi tarixçə araşdırmaları aparılmalı, təkcə sperma analizi ilə kifayətlənməməli, testisləri fiziki olaraq müayinə etmək lazımdır.

Tədqiqatlara Ehtiyac və Yeni Tövsiyələr

Reproduktiv tibb üzrə məsləhətçi və Britaniya Məhsuldarlıq Cəmiyyətinin keçmiş sədri Raj Mathur kişi sonsuzluğunun az araşdırıldığını və bu səbəbdən cütlüklərin lazımsız yerə EKOya müraciət etməli olduğunu bildirib. Mathur deyib: "Kişi məhsuldarlığı məsələlərinə laqeyd yanaşma var. Hazırda kişilər üçün sübuta əsaslanan testlərin sayı nisbətən azdır. Müxtəlif müdaxilələrin fərq yaradıb-yaratmadığını görmək üçün təsadüfi nəzarətli sınaqlar vasitəsilə kişilər üçün uyğun testlərin araşdırılmasına daha çox vəsait lazımdır." Milli Sağlamlıq və Baxım Mükəmməlliyi İnstitutu (NICE) kişilər üçün daha çox test tövsiyə etmək məqsədilə öz qaydalarını yeniləyir. "Kişi Cinsi və Reproduktiv Sağlamlığı Məsələləri" kampaniya qrupunun təsisçisi Tim Shand, layihə təkliflərinin "müsbət irəliləyiş" olduğunu, lakin kifayət etmədiyini bildirib. "Fertility Action" tərəfindən aparılan son araşdırmalar göstərib ki, ümumi praktik həkimlərin 80.6%-i kişi sonsuzluğu mövzusunda heç bir təhsil almayıb və 97%-i varikoseli dəqiq müayinə edə bilmir. Shand vurğulayıb ki, standart EKO prosesinə başlamazdan əvvəl kişilərin düzgün və tam qiymətləndirilməsinin NHS üçün "əhəmiyyətli maliyyə faydaları" olacaq. Bu, həm müalicə xərclərini azaldacaq, həm də bir çox hallarda EKOya ehtiyac qalmadığı üçün cütlüklərin zehni sağlamlıq yükünü yüngülləşdirəcək. Səhiyyə və Sosial Baxım Nazirliyinin sözçüsü bildirib: "Çox uzun müddətdir ki, kişilərin sağlamlıqları ilə bağlı xüsusi bərabərsizliklərə və çətinliklərə məruz qaldığını qəbul etməkdə istəksizlik var idi. Buna kişi sonsuzluğu da daxildir. Bir çox kişi məhsuldarlığı problemi müalicə edilmədiyindən cütlüklər əlavə olaraq EKO proseduruna üz tuturlar." "Kişi Sağlamlığı Strategiyası kişilərin sağlamlığı haqqında düşüncə və fəaliyyətimiz üçün güclü bir təməl yaradır. Bu, cəsarətli bir ilk addımdır və çətinliklər yarandıqca öyrənəcək və uyğunlaşacağıq."

24 saat