Qızılca artımı təhlükə siqnalıdır: Yeni epidemiyalar yoldadır

Dünya Səhiyyə Təşkilatı cümə günü xəbərdarlıq edib ki, dünya üzrə qızılca hallarının sürətlə artması, digər peyvəndlə qarşısı alına bilən xəstəliklərin də yayılma təhlükəsinə dair ciddi bir siqnaldır. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının İmmunizasiya, Peyvəndlər və Bioloji Məhsullar Departamentinin direktoru doktor Keyt O'Brayen bildirib: “Qızılcanın niyə bu qədər əhəmiyyətli olduğunu anlamaq çox vacibdir. Onun yüksək yoluxuculuğu, hətta peyvənd əhatəsindəki kiçik bir azalmanın belə epidemiyalara səbəb ola biləcəyi deməkdir, sanki ilk tüstü görüldüyündə yanğın siqnalı çalır”. Başqa sözlə, qızılca adətən ümumi peyvəndləmə nisbətləri aşağı düşdükdə ortaya çıxan ilk xəstəlikdir. O'Brayen, ÜST-ün “Qızılcanın Aradan Qaldırılmasına Doğru Tərəqqi” hesabatının cümə günü Weekly Epidemiological Record jurnalında dərc olunmasından əvvəl, bazar ertəsi keçirilən mətbuat brifinqində deyib: "Biz qızılca hallarını gördükdə, bu, difteriya, göy öskürək və ya poliomielit kimi digər peyvəndlə qarşısı alına bilən xəstəliklər üçün də boşluqların demək olar ki, mövcud olduğuna işarə edir, baxmayaraq ki, hələlik həmin sahələrdə yanğın siqnalı çalmaya bilər." Həqiqətən də, Birləşmiş Ştatlarda göy öskürək hallarının sayı da artır və bu, son onillikdəki ən yüksək göstəriciyə çatmaq üzrədir. Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinin məlumatına görə, 2025-ci ildə indiyədək 20.000-dən çox göy öskürək hadisəsi qeydə alınıb. Hesabata əsasən, 2024-cü ildə dünya üzrə təxminən 11 milyon qızılca infeksiyası qeydə alınıb ki, bu da 2019-cu illə müqayisədə təxminən 800.000 çoxdur. Keçən il 59 ölkədə böyük qızılca epidemiyaları qeydə alınıb. 2025-ci ildə Birləşmiş Ştatlar da bu siyahıya qoşulub.

Qızılcanın Aradan Qaldırılması Statusu Təhlükə Altında

Davamedici epidemiyalar bəzi ölkələrin qızılcanın "aradan qaldırılması" statusunu təhlükə altına alır. Aradan qaldırma, bir virusun müəyyən bir ölkə və ya bölgədə yayılmasının dayandırılması deməkdir. (Yalnız bir virus — çiçək — dünya üzrə tamamilə yox edilmişdir). Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının məlumatına görə, 2024-cü ildə ümumilikdə 81 ölkə bu aradan qaldırma statusuna nail olmuşdu. Kanada 1998-ci ildə, Birləşmiş Ştatlar isə iki il sonra qızılcanı aradan qaldırmışdı. O'Brayen deyib ki, aradan qaldırma statusu, bir ölkənin xaricdən gələn qızılca hallarının yayılmasını dayandırmaq qabiliyyətinə malik olduğunu ifadə edir. Peyvəndləmə nisbətləri kifayət qədər yüksəkdirsə, virusun yoluxacağı peyvənd olunmamış insanlar az olar və bu, epidemiyanın qarşısını alar. Lakin Birləşmiş Ştatlarda peyvəndləmə nisbətləri azalır: NBC News-un araşdırması göstərib ki, 2019-cu ildən bəri, ölkədəki rayon və yurisdiksiyaların 77%-də qızılca-epidemik parotit-məxmərək kimi rutin uşaq peyvəndlərini alan uşaqların sayında azalma müşahidə olunub. Bir ölkənin qızılcanın aradan qaldırılması statusunu itirməsi üçün əsas müəyyənedici faktor, eyni virus ştamının bir il ərzində davamlı yayılmasıdır. Kanada bu ay bu həddi keçib. Əgər elm adamları hazırkı hadisələri yanvarda başlayan Texasdakı epidemiyaya bağlaya bilsələr, Birləşmiş Ştatlar növbəti ola bilər.

Aprel ayında dərc olunan Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (CDC) hesabatına əsasən, erkən hadisələrdən analiz edilən nümunələrin demək olar ki, hamısı D8 adlı qızılca genotipi kimi müəyyən edilib.

D8 genotipi bu yaxınlarda Cənubi Karolinadakı bir epidemiyada aşkarlanıb. Cənubi Karolina İctimai Səhiyyə Departamentinin dövlət epidemioloqu doktor Linda Bell çərşənbə axşamı keçirilən mətbuat brifinqində bildirib: "Cənubi Karolınadan Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri laboratoriyalarına göndərilən nümunələrin ilkin nəticələri, Birləşmiş Ştatların digər yerlərində müşahidə edilən eyni D8 tipidir." Texasdakı epidemiya ilə Cənubi Karolinadakı, həmçinin Yuta və Arizona ştatlarındakı epidemiyalar arasında dəqiq əlaqə yaratmaq üçün əlavə genetik ardıcıllıq analizi tələb olunur. Cənubi Karolina İctimai Səhiyyə Departamentinin sözçüsü, qurumun "bu nəticələri yaxın bir neçə həftə ərzində gözlədiyini" bildirib. Bellin sözlərinə görə, çərşənbə axşamı tarixinə qədər Cənubi Karolinada 58 hal qeydə alınıb ki, bunların əksəriyyəti ştatın şimal-qərb hissəsindəki Spartanburq qraflığındadır. Arizona və Yuta sərhədi boyunca davam edən epidemiya böyüməkdədir. Arizona Səhiyyə Xidmətləri Departamenti bu həftə 153 hadisə qeydə alındığını bildirib ki, bunların demək olar ki, hamısı Mohave qraflığındadır. Yuta Səhiyyə və İnsan Xidmətləri Departamentinin məlumatına görə, Yutadakı hadisələr 102-yə çatıb. Bu hadisələrin böyük əksəriyyəti Yuta-Arizona sərhədindəki klasterlə əlaqəli olsa da, Salt Leyk Siti yaxınlığında da hadisələrin sayı artır. NBC-nin yerli KSL filialı, Wasatch qraflığındakı bir orta məktəbdə səkkiz şagirdə diaqnoz qoyulduğunu xəbər verib. Çərşənbə gününə qədər Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri 2025-ci ildə 42 ştatda 1,798 təsdiqlənmiş qızılca hadisəsi qeydə alındığını bildirib. Üç nəfər, Yeni Meksikoda bir yetkin və Texasda iki azyaşlı qız ölüb.

24 saat