Sərhəd Bölgəsində Çaqa Xəstəliyi Parazitinin Yayılması
Səssiz və əlamətsiz ölümcül virus - ABŞ-ın Texas ştatının El Paso şəhərində aparılan bir araşdırma, ürək və həzm sistemini hədəf alan Çaqa adlı qan soran öpüşən böcəkdən yayılan xəstəliyə səbəb olan parazitin sərhəd xəttində sürətlə yayıla biləcəyinə dair narahatlıqları artırıb. ABŞ-Meksika sərhədi yaxınlığında toplanan 26 "öpüşən böcəyin" 22-də xəstəliyə yol açan parazit aşkar edilib.
Tədqiqata Texas Universiteti El Paso (UTEP) nəzdində fəaliyyət göstərən Dr. Rosa Maldonado rəhbərlik edib. Maldonado-nun komandası El Paso-dakı icma əsaslı monitorinq işlərini, parazit infeksiyalarının laboratoriya analizləri və sahə araşdırmaları ilə birlikdə həyata keçirir.
Riskin Yüksək Olduğu Sahələr
Araşdırma xüsusilə insanların və vəhşi təbiətin bir-birinə qarışdığı ərazilərə diqqət yetirib. Mütəxəssislərin fikrincə, bu sərhəd bölgələri öpüşən böcəklər üçün yeni sahiblər tapmaqda həlledici imkanlar yaradır. Parklar, səhra sahələri və yaşayış məntəqələrinin kənarları bu baxımdan ən riskli nöqtələr sırasındadır.
Simptomsuz Sirayət və Ürək Zədələnməsi
Səhiyyə rəsmilərinin məlumatına görə, Çaqa xəstəliyi dünya miqyasında 7 milyondan çox insanı təsir edir. Parazitik infeksiya olan xəstəlik, ürək və həzm sistemində ciddi zədələrə səbəb ola bilər. Parazit əzələ hüceyrələrinin içinə nüfuz edərək illərlə gizlənə və zamanla ürək və ya həzm toxumalarında qalıcı çapıqlar buraxa bilər.
Uzun müddət simptom verməməsi səbəbindən xəstəlik əksər hallarda gec aşkar edilir. Bir çox insan yoluxduğunu yalnız ürək ritm pozğunluqları, ürək çatışmazlığı və ya orqan böyüməsi kimi ciddi ağırlaşmalar üzə çıxdığında öyrənir.
Yoluxmanın Fərqli Mexanizmi
"Öpüşən böcəklər" gecələr qan soraraq qidalanır. Lakin Çaqa xəstəliyi birbaşa dişləmə ilə deyil, böcəyin buraxdığı yoluxmuş nəcisin qaşınan dəri, göz və ya ağız vasitəsilə bədənə daxil olması ilə yayılır. Bu səbəbdən öpüşən böcəklərin ev içinə girməsi və ya eyvanlarda, odun yığınlarında və kölgəli yerlərdə gizlənməsi yoluxma riskini artırır.
On Aylıq Sahə Tədqiqatı
UTEP komandaları 2024-cü ilin aprel ayından 2025-ci ilin mart ayına qədər 10 ay ərzində səhra sahələrində və məhəllə sərhədlərində tələlər qurub. Təxminən bir metr hündürlüyə yerləşdirilən işıq tələləri ilə gecə uçan yetkin böcəklər toplanıb. Yalnız yetkin fərdlər tutulduğu üçün öpüşən böcəklərin ev ətrafında harada çoxaldığı hələ aydınlaşmayıb.
DNT Testi ilə Parazitin Aşkar Edilməsi
Laboratoriyada hər bir öpüşən böcək PCR (polimeraz zəncir reaksiyası) metodu ilə tədqiq edilib. Tədqiqatçılar öpüşən böcəklərin bağırsaq toxumalarından götürülən nümunələrdə Trypanosoma cruzi DNT-sini xüsusi genetik zondlarla araşdırıblar. Müsbət nəticə parazitin böcəkdən keçdiyini göstərir, lakin birbaşa bir şəxsə yoluxduğunu sübut etmir.
Mikroskopik müayinələrdə bütün nümunələrin Triatoma rubida növünə aid olduğu müəyyən edildi. Bu növ El Paso və Las Cruces ətrafında geniş yayılıb. Öpüşən böcəklər həm Franklin Mountains Ştat Parkı kimi təbii ərazilərdə, həm də yaşayış məntəqələrində, adətən kölgəli tullantıların və xarici strukturların altında tapılıb.
Parazit Yayılma Dərəcəsinin Sürətli Artımı
Maldonado-nun komandası 2021-ci ildə apardığı bir araşdırmada öpüşən böcəklərin yalnız 63.3%-də parazitə rast gəlinmişdi. Yeni məlumatlar bu nisbətin ciddi şəkildə artdığını göstərir.
Maldonado "T. cruzi infeksiyalarının artdığı müşahidə edilir" deyərək, nümunə sayının məhdud olduğunu, daha genişmiqyaslı tədqiqatlarla bu artımın mövsümlərə yayılıb-yayılmadığının aydınlaşacağını bildirdi.
Xroniki İnfeksiya və Uzunmüddətli Risk
Əksər insanlar erkən mərhələdə xəstəliyi fərq etmir və illər sürə bilən xroniki mərhələyə keçir. Bu prosesdə parazitlər ürək və həzm əzələlərində gizlənərək ritm pozğunluqlarına, ürək çatışmazlığına və orqan böyüməsinə səbəb ola bilər. Səhiyyə rəsmiləri, xroniki infeksiya daşıyan şəxslərin təxminən üçdə birində irəliləyən illərdə ürək zədələnməsinin inkişaf etdiyini qeyd edir.
Ev Heyvanları da Təhlükədədir
Vəhşi məməlilər parazitin təbii rezervuarı rolunu oynayır. Öpüşən böcəklər yoluxmuş heyvanlardan paraziti götürüb növbəti qan sorma zamanı daşıya bilər. Köklər və digər ev heyvanları da yoluxa bildiyi üçün baytarlar riskli ərazilərdə heyvanların gecələr evdə saxlanılmasını tövsiyə edir.
Nadir Diaqnoz, Çətin İzləmə
ABŞ-da Çaqa xəstəliyi üçün rutin skrininq aparılmır. Çünki xəstələr illərlə simptom göstərməyə bilər. Diaqnoz adətən qanda antikorları aşkar edən testlərlə qoyulur. Müntəzəm skrininq və məlumatlandırma çatışmazlığı yerli halların izlənilməsini çətinləşdirir.
Mütəxəssislərdən Dəqiq Xəbərdarlıqlar
Mütəxəssislər, sadə tədbirlərin riski azalda biləcəyini vurğulayırlar:
Divarları və çatları bağlamaq
Möhkəm pəncərə torlarından istifadə etmək
Odun və tullantıları evdən uzaq saxlamaq
Gecə xarici işıqları azaltmaq
Ev heyvanlarını gecələr içəri almaq
Qan Skrininqi Planı
Maldonado-nun komandası gələn il El Paso-da, tez-tez məruz qalma riski daşıyan şəxslər üçün qan skrininqi proqramı başlatmağı planlaşdırır. Məqsəd, "sakit infeksiyaları" erkən aşkar edərək ürək və ya həzm sistemi zədələnməsi əmələ gəlmədən müalicəyə yönəltməkdir.
Tədqiqatçılara görə, sərhəd xəttindəki bu tapıntılar, aşkar edilməsi çətin, lakin təsiri böyük olan bir parazitin səhra ekosistemlərindən gündəlik həyata nə qədər sürətlə sızıla bildiyini göstərir. Müntəzəm monitorinq, erkən test və əsas ev tədbirləri Çaqa xəstəliyinin yayılmasını məhdudlaşdırmanın ən təsirli yolları olaraq irəli çıxır.
Qeyd edək ki, bu xəbər vacib bir mövzudur. Bizi izləməyə davam edin.Fikirlərinizi bölüşün!
Oxucu Şərhləri
Hələlik heç bir şərh yazılmayıb. İlk şərhi siz yazın!
Şərh Yaz