Sızanaq dərmanı şizofreniya riskini 30% azaldır

Bir antibiotikin sızanaqların müalicəsində geniş istifadə olunan bir dərman kimi şizofreniya inkişaf riskinin azaldılması ilə əlaqələndirilməsi diqqət çəkib.

Antibiotikin Şizofreniya Riskinə Təsiri

Edinburq Universitetinin tədqiqatçılarının rəhbərlik etdiyi yeni bir araşdırmada, gənclik dövründə psixi sağlamlıq xidmətləri alan və doksiklitsin adlı dərmanı qəbul edən yeniyetmələrin, digər antibiotiklərdən istifadə edənlərə nisbətən yetkinlik dövründə bu ciddi psixi pozğunluğun diaqnozu ilə üzləşmə ehtimalının daha az olduğu müəyyən edilib. İlkin tapıntılar bu dərmanın şizofreniyanın birbaşa qarşısını aldığını qəti şəkildə sübut etməsə də, tədqiqatçılar onun immun cavablara, iltihaba və proqramlaşdırılmış hüceyrə ölümünə təsirinin bu vəziyyətdən məsul olan nevroloji dəyişikliklərin qarşısını almağa kömək edə biləcəyini irəli sürürlər. Müəlliflər qeyd edirlər ki, bu müşahidə məlumatları dəqiq səbəb-nəticə əlaqəsi təmin etmir və əlavə araşdırmalar tələb olunur. Lakin onlar bu nəticələri gənc psixiatrik xəstələrdə doksiklitsin müalicəsinin şizofreniya riskini azalda biləcəyinə dair həyəcanverici, lakin ehtiyatlı bir ehtimal kimi qiymətləndirirlər. Bu araşdırma gələcək psixi xəstəliklərin qarşısının alınması üçün yeni müalicə imkanlarına işarə edir.

Şizofreniya: Ümumi Məlumat

Şizofreniya dünya üzrə 23 milyon insanı əhatə edən ciddi bir psixi sağlamlıq vəziyyətidir. Diaqnozların əksəriyyəti gənclik dövrünün sonlarında və ya iyirmi yaşların əvvəllərində qoyulur. Vəziyyət qəfil başlaya və psixoza səbəb ola bilər. Ümumi simptomlara davamlı qarabasmalar, hallüsinasiyalar, nizamsız düşüncə, həddindən artıq oyanıqlıq və ya sosial təcrid daxildir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, psixozu olan hər üç insandan ikisindən çoxu mütəxəssis psixi sağlamlıq xidməti almır.

Doksiklitsinin Potensial Neyroprotektiv Rolu

Doksiklitsin sızanaq üçün yeniyetmələrə tez-tez təyin olunan geniş spektrli bir antibiotikdir. Bəzi son tədqiqatlar onun qan-beyin baryerini keçə bilməsi səbəbindən neyroprotektiv təsirlərə malik ola biləcəyini göstərir. 2024-cü ildə aparılan Danimarka tədqiqatı, beyinə nüfuz edən bu dərmanın şizofreniya xəstələri arasında əlillik pensiyası almaq hallarının əhəmiyyətli dərəcədə azaldılması ilə əlaqələndirildiyini aşkar edib. Bu da vəziyyətin onların həyatına necə təsir edə biləcəyinə dair ipucu verir. Daha ətraflı məlumat əldə etmək üçün Edinburq Universitetindən uşaq və yeniyetmə psixiatrı Yan Kelleher beynəlxalq bir komandaya rəhbərlik edərək, 1987-1997-ci illər arasında Finlandiyada doğulmuş və gənclik dövründə psixi sağlamlıq xidmətlərinə müraciət edən, eyni zamanda gəncliklərində antibiotiklər təyin edilmiş 56 mindən çox insanın məlumatlarını təhlil edib. Bu dərmanla müalicə olunanlarda, digər antibiotiklər qəbul edən yaşıdlarına nisbətən növbəti on il ərzində şizofreniya inkişaf riski 30-35 faiz daha az olub; risk digər antibiotikləri qəbul edənlər arasında 2,1 faizdən bu dərmanı qəbul edənlər arasında 1,4 faizə düşüb.

Mümkün Mexanizmlər və Gələcək Perspektivlər

Bu təsirin səbəbi bəlkə də onun bədəni və beyni bu xəstəliyin inkişafında rol oynaya biləcək bir infeksiya təhlükəsindən təmizləməsi ilə bağlıdır. Yaxud, bəlkə də antibiotik beyin iltihabına və beyin sinir əlaqələrinə birbaşa təsir göstərir. Digər antibiotiklərlə aparılan tədqiqatlar bəzi ipucular verir. 2019-cu ildə şizofreniya və sağlam könüllülərdən əldə edilmiş kök hüceyrələri üzərində aparılan bir araşdırma, minosiklinin bu xəstəlikdə rol oynadığı iddia edilən sinaptik əlaqələrin həddindən artıq budanmasını azaltdığını aşkar edib. Minosiklin və doksiklitsin hər ikisi tetrasiklin qrupuna aid antibiotiklərdir, buna görə də onların işləmə mexanizmlərində bəzi oxşarlıqlar ola bilər. Finlandiyadan alınan sağlamlıq məlumatlarından istifadə edən Kelleher və həmkarları, əhalidə diaqnoz qoyulan bütün psixotik pozğunluqların təxminən yarısının gənclik dövründə psixiatrik xidmətlərdən istifadə edən şəxslərdə baş verdiyini müəyyən ediblər. Onlar iddia edirlər ki, bu, vəziyyətlərinin inkişaf etmə şansını azaltmaq üçün doksiklitsin kimi dərmanlardan istifadə edərək müdaxilə etmək üçün əlverişli bir zaman ola bilər. Kelleher qeyd edir: "Şizofreniya inkişaf edən insanların yarısı əvvəllər digər psixi sağlamlıq problemləri səbəbindən uşaq və yeniyetmə psixi sağlamlıq xidmətlərinə müraciət edib. Hal-hazırda, bu gənclərdə xəstəliyin riskini azaltdığı bilinən heç bir müdaxiləmiz yoxdur. Bu da bu tapıntıları həyəcanverici edir."

Tədqiqat American Journal of Psychiatry jurnalında dərc olunub.

24 saat