ÜST: Piylənmə dərmanlarında qıtlıq təhlükəsi

ÜST-dən Piylənmə Əleyhinə Dərmanlara Dair Yeni Təlimat: Əlçatanlıq Problemi

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) piylənmə əleyhinə iynələr, o cümlədən "Wegovy" kimi preparatlar üçün ilk təlimatını yayımlayıb. Təşkilatın xəbərdarlığına görə, bu dərmanlardan faydalana biləcək hər on nəfərdən yalnız biri onlara əlçatanlıq əldə edə bilir. Dünyada bir milyarddan çox insanın piylənmədən əziyyət çəkdiyini nəzərə alaraq, ÜST GLP-1 preparatlarına daha geniş və ədalətli çıxış imkanlarının yaradılmasını tələb edir. Proqnozlara görə, heç bir tədbir görülməzsə, 2030-cu ilə qədər piylənmədən əziyyət çəkənlərin sayı iki milyardı ötəcək.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı vurğulayır ki, yüksək xərclər, məhdud istehsal gücü və təchizat zəncirindəki problemlər insanlara əhəmiyyətli dərəcədə arıqlamağa kömək edən bu iynələrin universal əlçatanlığı qarşısında böyük maneələrdir.

GLP-1 Preparatlarına Tələbat və Məhdudiyyətlər

ÜST artıq GLP-1 preparatlarını ölkələrin təmin etməsi tövsiyə olunan "əsas dərmanlar siyahısı"na daxil edib. Təşkilatın Baş Direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus bildirib: "Yeni təlimatımız piylənmənin hərtərəfli və ömürboyu müalicə tələb edən xroniki bir xəstəlik olduğunu qəbul edir. Təkbaşına dərmanlar bu qlobal sağlamlıq böhranını həll etməyəcək, lakin GLP-1 müalicələri milyonlarla insanın piylənmənin öhdəsindən gəlməsinə və onunla əlaqəli zərərləri azaltmasına kömək edə bilər."

ÜST hesab edir ki, "arıqladıcı iynələr" kimi tanınan bu dərmanlar cəmiyyətin piylənməyə "həyat tərzi ilə bağlı vəziyyət"dən mürəkkəb, qarşısı alına bilən və müalicə edilə bilən xroniki xəstəliyə doğru yanaşmasında yeni bir mərhələ təşkil edir. Qurum qeyd edir ki, dərmanlar altı ay və ya daha uzun müddətə qəbul edilə bilər, lakin çəkinin qorunması üçün pəhriz və idmanla bağlı məsləhətlərlə birlikdə təyin olunmalıdır. Tedrosun sözlərinə görə, əsas narahatlıq ədalətli əlçatanlıqdır, çünki dünyada çox az insan onlara çata bilir.

"Arıqladıcı iynələr"in Çatışmazlığı

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının proqnozlarına görə, ən yaxşı ssenaridə belə, GLP-1 müalicələrinin istehsalı tələbatın yalnız 10%-ni, yəni təqribən 100 milyon insanı əhatə edə bilər. Təlimat ölkələri və şirkətləri, patentli dərmanların ucuz, qeyri-markalı versiyalarının istehsalına icazə verən könüllü lisenziyalaşdırma kimi strategiyalar vasitəsilə əlçatanlığı genişləndirməyə çağırır.

"Novo Nordisk" şirkətinin "Wegovy" preparatının əsas tərkib hissəsi olan semaqlyutid üzərindəki patent bir neçə ölkədə 2026-cı ildə başa çatacaq. Bu, digər dərman istehsalçılarına Hindistan, Kanada, Çin, Braziliya və Türkiyə kimi yerlərdə ucuz versiyalar istehsal edib satmaq imkanı verəcək. ÜST həmçinin ölkələrin sağlam həyat tərzini təşviq etmək və piylənmənin qarşısını almaq üçün daha sağlam mühitlər yaratmasının vacibliyini vurğulayır.

Piylənmə Əleyhinə Dərmanlar Necə İşləyir?

GLP-1 preparatları təbii hormonu təqlid edərək həzmi yavaşladır, iştahı azaldır və toxluq hissini artırır ki, insanlar daha az yesinlər. Birləşmiş Krallıqda bu iynələr yalnız reseptlə təyin olunan dərmanlardır, yəni yalnız tibbi zərurət olan şəxslər üçün səhiyyə mütəxəssisi tərəfindən təyin edilə bilər.

Bəzi piylənmə əleyhinə dərmanlar dövlət xəstəxanalarında mövcud olsa da, bir çoxu özəl klinikalarda satılır. Qara bazarda satılan dərmanlardan çəkinmək vacibdir, çünki gözəllik salonları və ya sosial media kimi tənzimlənməyən satıcılardan alınan məhsullar təhlükəli ola bilər. İnsanlar həftəlik iynələrə başladıqdan bir neçə həftə sonra arıqlamağa başlayırlar.

Araşdırmalar göstərir ki, dərmanı dayandırdıqdan bir il sonra, normal yemək istəkləri geri döndükdə, çəkinin böyük hissəsi geri qayıda bilər. Artıq çəki və ya piylənmə diabet, ürək xəstəlikləri, insult və müəyyən xərçəng növləri kimi sağlamlıq problemlərinin inkişaf riskini artırır. ÜST-ün məlumatına görə, piylənmə hər ölkədə insanlara təsir edir və 2024-cü ildə dünya üzrə 3,7 milyon ölümlə əlaqəli olmuşdur.

24 saat