Vulkan Qara Ölümü tetikləyə bilərdi

Vulkan Püskürməsi Qara Ölümə Səbəb Ola Bilərdi

Alimlər 1345-ci il ətrafında baş verən vulkan püskürməsinin Avropanın ən ölümcül pandemiyası olan Qara Ölümün yayılmasına səbəb olan hadisələr zəncirini işə saldığını bildirirlər. Ağac halqalarında qorunan dəlillər, bu püskürmənin iqlim şokuna səbəb olduğunu və xəstəliyi orta əsr Avropasına gətirən bir sıra hadisələrə yol açdığını göstərir. Bu ssenariyə görə, vulkan püskürməsindən yayılan kül və qazlar temperaturda kəskin enişlərə və zəif məhsuldarlığa gətirib çıxarıb. Aclığın qarşısını almaq üçün sıx əhalili İtaliya şəhər-dövlətləri Qara dəniz ətrafındakı bölgələrdən taxıl idxal etmək məcburiyyətində qalıblar. Bu ticarət yolu ilə taun daşıyan birələr də Avropaya gəlib.

İqlim Dəyişikliyi və Taxıl Ticarəti

Mütəxəssislərin fikrincə, iqlim şoku, aclıq və ticarətin yaratdığı bu "mükəmməl fırtına", qloballaşmış və isinən dünyada xəstəliklərin necə yarana və yayıla biləcəyinə dair bir xatırlatmadır. Kembric Universitetindən doktor Ulf Büntgen qeyd edib ki, Qara Ölümə səbəb olan amillərin bu cür təsadüf etməsi nadir görünsə də, iqlim dəyişikliyi şəraitində zoonotik xəstəliklərin yaranma və pandemiyaya çevrilmə ehtimalı qloballaşmış dünyada artmaqdadır. O, əlavə edib: "Bu, COVID-19 ilə bağlı son təcrübələrimizi nəzərə alsaq, xüsusilə aktualdır."

Qara Ölümün Avropaya Gəlişi

Qara Ölüm 1348-1349-cu illərdə Avropanı bürümüş və əhalinin yarıya qədərini məhv etmişdi. Xəstəliyə vəhşi gəmiricilər, məsələn, siçanlar və birələr tərəfindən yayılan Yersinia pestis adlı bakteriya səbəb olmuşdu. Bu epidemiyanın Mərkəzi Asiyada başladığı və ticarət yolları ilə bütün dünyaya yayıldığı güman edilir. Lakin milyonlarla insanın ölümünə səbəb olan bu xəstəliyin Avropaya gəlməsinin dəqiq ardıcıllığı alimlər tərəfindən dərindən araşdırılır.

Müasir Pandemiyalar Üçün Dərslər

Kembric Universitetinin və Leypsiqdəki Şərqi Avropa Tarixi və Mədəniyyəti üzrə Leibniz İnstitutunun (GWZO) tədqiqatçıları bu sirrin əskik bir hissəsini tamamlayıblar. Onlar Qara Ölüm dövründəki iqlim şəraitini araşdırmaq üçün ağac halqaları və buz nüvələrindən əldə edilmiş məlumatlardan istifadə ediblər. Onların sübutları göstərir ki, 1345-ci il ətrafında baş verən vulkan püskürməsi vulkanik kül və qazların yayılması nəticəsində günəş işığını bloklayaraq temperaturun bir neçə il ardıcıl olaraq kəskin düşməsinə səbəb olub. Bu da öz növbəsində Aralıq dənizi bölgəsində məhsul qıtlığına gətirib çıxarıb. Aclıqdan qaçmaq üçün İtaliya şəhər-dövlətləri Qara dəniz ətrafındakı taxıl istehsalçıları ilə ticarət əlaqələri quraraq, bilmədən ölümcül bakteriyanın Avropada yayılmasına şərait yaradıblar.

GWZO-dan orta əsr iqlimi və epidemiologiyası üzrə tarixçi doktor Martin Bauch bildirib ki, iqlim hadisələri "mürəkkəb ərzaq təhlükəsizliyi sistemi" ilə birləşərək "mükəmməl bir fırtına"ya çevrilib. O qeyd edib ki, bir əsrdən çox müddət ərzində bu güclü İtaliya şəhər-dövlətləri Aralıq dənizi və Qara dəniz boyu uzunmüddətli ticarət yolları qurmuşdular, bu da onlara aclığın qarşısını almaq üçün yüksək səmərəli bir sistemi işə salmağa imkan verirdi. "Lakin sonda, bunlar bilmədən daha böyük bir fəlakətə səbəb oldu," deyə o əlavə edib. Tədqiqatın nəticələri "Communications Earth & Environment" jurnalında dərc olunub.

24 saat