ABŞ-da orqan köçürülməsi ilə insandan insana quduzluq keçdi

ABŞ Səhiyyə Nazirliyi Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi (CDC) 27 yanvar 2025-ci il tarixində böyrək nəqli alıcısında mümkün quduzluq virusu infeksiyası barədə məlumatlandırılıb. Diaqnoz təsdiqləndikdən sonra, yerli səhiyyə idarələri və CDC infeksiya mənbəyini müəyyən etmək və risk altında olan digər şəxsləri aşkar etmək üçün araşdırma aparıb.

2024-cü ilin dekabrında, Miçiqan ştatının yetkinlik yaşına çatmış bir sakini, Ohayo ştatı xəstəxanasında İdaho ştatından olan donordan sol böyrək nəqli əməliyyatı keçirib. Təxminən 5 həftə sonra, alıcıda titrəmələr, aşağı ətraf zəifliyi, çaşqınlıq və sidik qaçırma kimi əlamətlər müşahidə olunub. Simptomların başlamasından yeddi gün sonra, hərarət, hidrofobiya, disfagiya və avtonom qeyri-sabitliklə xəstəxanaya yerləşdirilib. Xəstəxanada ikinci günündə, həkimlər xəstənin əlamətlərinin quduzluğa uyğun olması səbəbindən Ohayo Səhiyyə Departamenti və CDC ilə məsləhətləşiblər. Donor Risk Qiymətləndirmə Anketində (DRAI) donora tülkü tərəfindən cızılma hadisəsi bildirilib. Böyrək alıcısından xəstəxana günlərində 3-6-da toplanmış tüpürcək, boyun dərisi biopsiyası, serum və onurğa beyin maye nümunələri quduzluq testi üçün CDC-yə göndərilib. Xəstəxananın 7-ci günündə alıcı dünyasını dəyişib; ölümündən sonra beyin toxuması nümunələri CDC-yə göndərilib. Tüpürcək, boyun dərisi və beyin toxuması nümunələrində quduzluq virusu RNT-si aşkarlanıb. Serumda quduzluq virusu immunoglobulin (Ig) M, IgG və neytrallaşdırıcı antikorlar aşkarlanıb. Virusun xarakteristikası gümüşü saçlı yarasa (Lasionycteris noctivagans) quduzluq virusu variantı ilə uyğun gəlib. Miçiqan ictimai səhiyyə rəsmiləri böyrək alıcısının ailəsi ilə müsahibə aparıblar; heyvan təmasları barədə məlumat verilməyib.

Quduzluqdan şübhələndikdən sonra, İdaho Səhiyyə və Rifah Departamenti, yerli ictimai səhiyyə rayonu və CDC İdaho donorunu mümkün infeksiya mənbəyi kimi araşdırıb. Ailə ilə aparılan müsahibələr DRAI anketində olmayan əlavə məlumatlar ortaya çıxarıb. 2024-cü ilin oktyabr ayının sonlarında, bir tülkü kənd yerindəki yardımçı binada pişik tutarkən donora yaxınlaşıb. Tülkünün huşunu itirdiyi qarşıdurma zamanı, donorun baldırı cızılıb və qanayıb, lakin o, dişləndiyini düşünməyib. Ailəsinə görə, donor tülkünün davranışını pişiyə qarşı yırtıcı təcavüz kimi qiymətləndirib.

Donora yaxın bir şəxs təxminən 5 həftə sonra, dekabr ayının əvvəlində donorun çaşqın vəziyyətdə olduğunu, udqunmaqda və yeriməkdə çətinlik çəkdiyini, hallüsinasiyalar gördüyünü və boynunun sərtləşdiyini bildirib. Simptomların başlamasından iki gün sonra, ürək dayanması nəticəsində evdə huşsuz vəziyyətdə tapılıb. O, reanimasiya edilib və xəstəxanaya yerləşdirilib, lakin heç vaxt özünə gəlməyib. Beyin ölümü diaqnozu qoyulub və xəstəxananın 5-ci günündə süni nəfəs aparatından ayrılıb. Sol böyrək, ürək, ağciyərlər və hər iki buynuz qişası götürülüb.

Böyrək alıcısında quduzluqdan şübhələndikdən sonra, donorun xəstəxananın üçüncü günündə toplanmış saxlanılan serumu test edilib və quduzluq virusu anticisminə görə mənfi nəticə verib. Çox həftəlik laboratoriya izləmə araşdırması sağ və sol böyrək biopsiyası nümunələrini müəyyən edib. CDC sağ böyrək biopsiyası nümunəsində gümüşü saçlı yarasa quduzluq virusu variantı ilə uyğun gələn quduzluq virusu RNT-sini aşkarlayıb, bu da orqan mənşəli ötürülməni göstərir. Sol böyrək biopsiyası nümunəsində test üçün kifayət qədər toxuma olmayıb.

Bərpa edilmiş buynuz qişalarından dörd okulyar qreft hazırlanıb. Üç xəstə, Kaliforniya, İdaho və Nyu-Meksikodan olmaqla hərəsindən biri, 2024-cü ilin dekabrında və 2025-ci ilin yanvarında qreftlər alıblar. Donorun quduzluq statusu ilə bağlı araşdırma davam edərkən, buynuz qişası alıcıları ehtiyat tədbiri olaraq qreftin çıxarılmasına məruz qalıblar və PEP alıblar. Onlarda heç bir simptom müşahidə olunmayıb. Missouri xəstəsinə dördüncü buynuz qişası qreftinin planlaşdırılan transplantasiyası ləğv edilib. CDC əvvəllər implantasiya edilmiş bir buynuz qişası qreftində gümüşü saçlı yarasa quduzluq virusu variantı ilə uyğun gələn quduzluq virusu RNT-sini aşkarlayıb.

Donorun ürəyi və ağciyərləri transplantasiya edilməyib, lakin Merilend tibbi tədqiqat müəssisəsində təlim prosedurlarında istifadə edilib. İctimai səhiyyə araşdırması zamanı test üçün heç bir nümunə mövcud olmayıb.