Öz kartına pul köçürən vətəndaşa niyə limit qoyulur? – Birbank, Leo və 20 min manatlıq limitin hüquqi reallığı | ARAŞDIRMA

Azərbaycanda bank kartlarına tətbiq edilən yeni mədaxil limitləri ilk baxışdan sadə görünür: bir karta gündə maksimum 5 mədaxil, ay ərzində isə maksimum 20 min manat. Ancaq qaydanın istisnalarına, xüsusilə vətəndaşın özünə məxsus kartlar arasında pul köçürməsinə gələndə vəziyyət xeyli mürəkkəbləşir. Az24saat.org-un araşdırması göstərir ki, ictimaiyyətə təqdim olunan qayda, bankların onu texniki şəkildə tətbiq etməsi və bəzi bankların müştərilərə verdiyi izahlar arasında ciddi suallar doğuran fərqlər var. Məsələ konkret nümunədə daha aydın görünür: eyni vətəndaşın həm Unibank sistemində fəaliyyət göstərən Leo kartı, həm də Kapital Bankın Birbank kartı varsa və həmin şəxs öz Leo kartından öz Birbank kartına pul göndərirsə, bu əməliyyat “öz kartları arasında köçürmə” sayılmalıdır, yoxsa başqa bankdan daxil olan adi mədaxil kimi limitə düşməlidir? Birbank müştəriyə bunun yalnız Kapital Bank daxilindəki öz kartları arasında tətbiq olunduğunu bildirirsə, ortaya əsas sual çıxır: Bu məhdudlaşdırıcı yanaşma hansı qanunda yazılıb? Az24saat.org məsələ ilə bağlı “Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında” Qanunu, “Banklar haqqında” Qanunu, Mərkəzi Bankın normativ qaydalarını, çirkli pulların yuyulmasına qarşı qanunvericiliyi, Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının və Azərbaycan Fintex Assosiasiyasının açıqlamalarını, həmçinin Birbankın öz rəsmi məlumatını müqayisəli şəkildə araşdırıb.

Əvvəlcə ən böyük yanlış anlaşılmanı aradan qaldıraq: 5 əməliyyat və 20 min manat ayrıca “qanun” deyil

İctimai müzakirələrdə gündə 5 mədaxil və ayda 20 min manat həddi çox vaxt “yeni qanun” adlandırılır. Ancaq açıq rəsmi sənədlər başqa mənzərə göstərir. Azərbaycan Banklar Assosiasiyasının icraçı direktoru 10 avqust 2026-cı ildə yayımlanan müsahibəsində təşəbbüsün kimdən gəldiyi barədə suala çox aydın cavab verib. Onun sözlərinə görə, məsələ ABA nəzdində fəaliyyət göstərən ekspert qrupları və Azərbaycan Fintex Assosiasiyasının mütəxəssislərinin birgə fəaliyyəti nəticəsində ortaya çıxıb. ABA rəsmisi bunu hətta sadə dillə belə izah edib: üzv banklar özləri birlikdə bu qərarı veriblər; AzFina tərəfində isə bunu AzFina üzvləri razılaşdırıblar. Bu açıqlama olduqca vacibdir. Çünki bundan belə nəticə çıxır ki, gündə 5 mədaxil və aylıq 20 min manat həddi ayrıca olaraq Milli Məclisin qəbul etdiyi yeni qanunda müəyyən edilmiş limit deyil. Azərbaycan Fintex Assosiasiyasının rəsmi açıqlamasında da məsələ “risk əsaslı yanaşmanın tətbiq olunması ilə bağlı razılaşma” kimi təqdim edilir. Sənəddə bu razılaşmanın Azərbaycan Banklar Assosiasiyası və Azərbaycan Fintex Assosiasiyası tərəfindən bankların və elektron pul təşkilatlarının xidmətlərindən sui-istifadə risklərini azaltmaq məqsədilə əldə edildiyi bildirilir. Deməli, burada üç ayrı anlayışı bir-birindən ayırmaq lazımdır: qanunvericilik və Mərkəzi Bankın normativ aktları, bank sektorunun razılaşdırılmış risk siyasəti və konkret bankın bunu öz sistemində texniki tətbiq etmə üsulu. Bunlar hüquqi baxımdan eyni şey deyil.

Limit avqustun 1-dən, yoxsa 6-dan tətbiq olunub?

Burada da iki müxtəlif tarixlə qarşılaşırıq. “Qafqazinfo” FED.az-a istinadən 2 avqustda yayımladığı məlumatda yeni limitlərin 1 avqust 2026-cı ildən tətbiq edilməyə başladığını bildirib. Materialda öz kartları arasında həyata keçirilən əməliyyatların məhdudiyyətə şamil edilmədiyi də xüsusi qeyd olunur. ABA-nın 10 avqust tarixli rəsmi müsahibəsində də sual “Avqustun 1-dən kartdan-karta köçürmələrə...” sözləri ilə başlayır və ABA nümayəndəsi bu tarixə etiraz etmədən yeni mexanizmi izah edir. Ancaq Kapital Bankın Birbank brendi öz müştərilərinə başqa tarix göstərib: 6 avqust 2026. Birbankın rəsmi məlumatında yazılır ki, həmin tarixdən hər Birbank kartı üzrə gündə maksimum 5 dəfə və ayda maksimum 20 min manat vəsait qəbulu nəzərdə tutulur. Bu səbəbdən 6 avqust tarixini “qanunun dəyişdiyi tarix” adlandırmaq doğru görünmür. Əldə etdiyimiz sənədlərə görə, 6 avqust Birbankın həmin qaydanı öz kartlarına tətbiq etdiyi tarixdir. Az24saat.org-un araşdırması zamanı 6 avqust 2026-cı ildə məhz “öz kartları yalnız eyni bank daxilindədir” məzmunlu yeni qanun və ya Mərkəzi Bankın normativ qərarı müəyyən edilməyib. Əgər bank bunun əksini iddia edirsə, həmin normativ sənədin adı, qərar nömrəsi və konkret bəndinin açıqlanması vacibdir.

Əslində limit “kartdan pul göndərməyə” yox, karta pul qəbuluna tətbiq edilir

Mövzu ilə bağlı xəbərlərin bir qismində qayda “kartdan-karta köçürmə limiti” kimi təqdim edilir. Hətta ilkin xəbərlərdə kart sahibinin gündə yalnız 5 dəfə pul göndərə və 5 dəfə qəbul edə biləcəyi yazılıb. Lakin ABA-nın sonrakı rəsmi izahı bunu dəqiqləşdirir. Assosiasiyanın icraçı direktoru bildirir ki, gündəlik 5 əməliyyat məhdudiyyəti yalnız mədaxilə, yəni karta və ya elektron pul hesabına pul qəbuluna aiddir. Kartdan pulun çıxarılmasına və başqa karta göndərilməsinə bu baza qaydası üzrə ayrıca 5 əməliyyat limiti tətbiq olunmur. Bu səbəbdən, məsələn: Leo → Birbank əməliyyatında mübahisəli limit Leo kartından pulun çıxmasına deyil, Birbank kartına daxil olan vəsaitə aiddir.

Ən mühüm bənd: “özünə və yaxın qohumlarına aid ödəniş alətləri” istisnadır

Araşdırmanın əsas nöqtəsi məhz buradır. Azərbaycan Fintex Assosiasiyasının rəsmi açıqlamasında hər ödəniş aləti üzrə gündə maksimum 5 mədaxil və ayda maksimum 20 min manat həddi göstərildikdən sonra çox mühüm istisna qeyd edilir. Sənəddə bank və elektron pul təşkilatı müştərilərinin özlərinə və yaxın qohumlarına aid olan ödəniş alətləri üzrə mədaxil əməliyyatlarının limitdən istisna olunduğu bildirilir. Burada istifadə edilən hüquqi-formal ifadəyə diqqət etmək lazımdır: “özlərinə aid olan ödəniş alətləri”. Sənəddə: “eyni bankdakı kartlar”, “yalnız həmin bank tərəfindən emissiya edilmiş kartlar”, və ya “yalnız bankın öz sistemində olan kartlar” ifadələri işlədilmir. Bu, Leo → Birbank mübahisəsinin ən vacib nöqtəsidir. Əgər hər iki kart eyni fiziki şəxsə məxsusdursa, sözlərin adi mənasına görə hər ikisi həmin şəxsin özünə aid ödəniş alətidir. Lakin burada məsələ hələ tam bağlanmır.

ABA-nın başqa izahı Kapital Banka müəyyən arqument verir

ABA nümayəndəsinə belə bir sual da verilib: Bir şəxsin müxtəlif banklarda kartları varsa, limit bütün kartlar üzrə FİN/VÖEN əsasında ümumi hesablanacaq, yoxsa hər kart üçün ayrıca? Cavabda deyilir ki, limitlər “bir bank daxilində hər bir ödəniş aləti üzrə” tətbiq edilir və bankın emissiya etdiyi hər bir kartın ayrıca limiti var. Bu ifadə Kapital Bankın mövqeyi üçün müəyyən arqument yaradır, amma vacib hüquqi fərq var. Həmin sual öz kartları istisnasının tərifini deyil, limitin hansı kart üzrə hesablandığını izah edir. Başqa sözlə, bir şəxsin Unibankda iki, Kapital Bankda üç kartı varsa, hər bank öz emissiya etdiyi alətlər üzrə limiti idarə edir. Amma bundan avtomatik olaraq: “başqa bankın eyni şəxsə məxsus kartından gələn pul öz kartları arasında əməliyyat hesab edilmir” nəticəsi çıxmır. Rəsmi açıqlamalarda belə bir cümlə aşkar edilməyib.

Birbankın öz rəsmi açıqlamasında maraqlı ziddiyyət

Məsələni daha da maraqlı edən Kapital Bankın öz açıqlamasıdır. Birbank əvvəlcə yazır: “öz Birbank kartların arasında limitsiz şəkildə pul göndərə və qəbul edə bilərsən.” Bu ifadə istisnanı sanki Kapital Bank daxilindəki kartlarla məhdudlaşdırır. Ancaq həmin səhifənin “Tez-tez verilən suallar” hissəsində sual belə qoyulur: “Müştərinin öz kartları arasında həyata keçirdiyi əməliyyatlara bu limitlər tətbiq olunur?” Birbankın cavabı isə budur: “Xeyr. Müştərinin özünə məxsus kartlar arasında həyata keçirilən mədaxil əməliyyatları avtomatik olaraq bu limitlərdən istisna edilir.” Diqqət edək: ikinci izahda artıq “Birbank kartları” deyil, “özünə məxsus kartlar” ifadəsi işlədilir. Bu iki formulasiya hüquqi və istehlakçı məlumatlandırılması baxımından eyni deyil. Əgər bankın nəzərdə tutduğu yalnız Kapital Bank tərəfindən emissiya olunmuş kartlardırsa, bunun açıq və birmənalı formada yazılması gözləniləndir.

Daha böyük ziddiyyət: ABA sənəd təqdim edən müştəri üçün istisnanı mümkün sayır, Birbank isə “mümkün deyil” deyir

Araşdırma zamanı ortaya çıxan ən diqqətçəkən məsələlərdən biri də budur. ABA-nın rəsmi açıqlamasında deyilir ki, banklar vahid baza limitini tətbiq etməklə yanaşı müştərinin risk profilinə görə fərqli limit və istisnalar müəyyən edə bilər. Assosiasiya xüsusilə bildirir ki, sağlam əməliyyatlar həyata keçirən müştərilər banka müraciət edə və müvafiq sənədlər təqdim edə bilərlər. Daha sonra isə açıq şəkildə göstərilir ki, müştəri əməliyyat barədə ağlabatan izahat verdikdə, əməliyyat bankdakı müştəri məlumatlarına uyğun olduqda və qeyri-leqal məqsədlə istifadə olunmadığına əminlik yarandıqda limitə yenidən baxılması mümkündür. AzFina-nın rəsmi mətnində də eyni prinsip var: müştəri əməliyyat barədə zəruri məlumat təqdim etdikdə və əməliyyat onun risk profilinə uyğun olduqda belə əməliyyatlara limit tətbiq edilməməsi nəzərdə tutulur. Birbankın rəsmi FAQ-sında isə: “müştərinin fərdi müraciəti əsasında limitin artırılması mümkün deyil” deyilir. Beləliklə, sektoral yanaşmanın rəsmi izahı ilə Birbankın ictimai FAQ-sı arasında ən azı zahiri ziddiyyət yaranır. Bu məsələ Kapital Bankdan ayrıca izahat tələb edir.

“Bank başqa bankdakı kartın FİN-ini görə bilmir” arqumenti

Kapital Bankın fərqli bank kartları arasında əməliyyatı avtomatik istisna etməməsinin mümkün texniki səbəbi də var. Kart nömrəsi üzrə P2P əməliyyatında qəbul edən bankın qarşı tərəfin kart sahibini öz müştəri bazasındakı kimi tam identifikasiya edə bilməməsi mümkündür. Məsələn, Kapital Bank özünün iki kartının eyni FİN-ə bağlı olduğunu birbaşa öz məlumat bazasından müəyyən edə bilir. Leo kartı isə Unibank sistemindədir. Leo-nun rəsmi məlumatlarında da kartın Unibank infrastrukturu ilə əlaqəsi görünür; müştərilər Leo kartını Unibank filialından əldə edə və Unibank bankomatlarından istifadə edə bilirlər. Lakin burada mühüm sərhəd var: Az24saat.org açıq rəsmi mənbələrdə P2P əməliyyatı zamanı Kapital Banka Leo kart sahibinin FİN kodunun konkret olaraq ötürülüb-ötürülmədiyini təsdiq edən sənəd müəyyən edə bilməyib. Ona görə “Kapital Bank FİN-i görə bilmir” fikrini hazırda hüquqi fakt kimi deyil, mümkün texniki izah kimi qiymətləndirmək daha doğrudur. Daha vacibi, texniki çətinliklə hüquqi anlayış eyni şey deyil. Əgər “özünə məxsus ödəniş aləti” istisna sayılırsa və bank bunu avtomatik müəyyən edə bilmirsə, növbəti sual ortaya çıxır: Müştəri digər kartın da ona məxsus olduğunu sübut etdikdə nə baş verməlidir? Məhz burada ABA və AzFina-nın sənəd və izahat təqdim edilən sağlam əməliyyatlara dair istisna mexanizmi xüsusi əhəmiyyət qazanır.

Yaxın qohum istisnası bankın “texniki imkan” arqumentini daha da çətinləşdirir

Razılaşdırılmış yanaşma təkcə şəxsin öz kartlarını deyil, yaxın qohumlarına aid ödəniş alətlərini də istisna kimi göstərir. Bu isə praktik sual doğurur. Bank başqa bankdakı müştərinin öz kartının sahibini müəyyən edə bilmədiyini əsas gətirirsə, başqa bankdakı həyat yoldaşının, valideynin və ya digər yaxın qohumun kartının sahibini necə müəyyən etməlidir? Aydındır ki, qohumluq əlaqəsi kart nömrəsindən görünmür. Deməli, bu istisnanın işləməsi üçün hansısa formada əlavə identifikasiya, sənəd təqdimatı və ya məlumat mübadiləsi mexanizmi tələb olunur. Elə AzFina-nın rəsmi açıqlamasında müştərinin “zəruri məlumatlar” təqdim etməsi halının ayrıca nəzərdə tutulması da buna uyğun gəlir.

Bəs “Banklar haqqında” Qanun Kapital Banka belə məhdudiyyət qoymağa icazə verirmi?

“Banklar haqqında” Qanun bank sisteminin təhlükəsiz və stabil fəaliyyətinin, bankların daxili idarə edilməsinin və tənzimlənməsinin ümumi hüquqi əsaslarını müəyyən edir. Qanunda bankların fəaliyyətinin həm qanunlarla, həm də Mərkəzi Bankın normativ xarakterli aktları ilə tənzimləndiyi açıq şəkildə göstərilir. “Bank” anlayışına müştərinin tapşırığı ilə köçürmə və hesablaşma-kassa əməliyyatlarının həyata keçirilməsi də daxildir. Qanunun 42-ci maddəsi isə banklara cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı daxili nəzarət proqramları tətbiq etmək və müştəri uyğunluğu tədbirlərinə əməl etmək öhdəliyi qoyur. Lakin həmin normalar içərisində: “başqa bankdan gələn P2P ödənişi avtomatik olaraq üçüncü şəxsin əməliyyatı hesab edilməlidir” və ya “öz kartları anlayışına yalnız eyni bankdakı kartlar daxildir” məzmunda konkret müddəa müəyyən edilməyib. Bu səbəbdən AML və bank təhlükəsizliyi qaydalarını Birbankın məhz bu konkret interpretasiyasını birbaşa tələb edən hüquqi norma kimi təqdim etmək düzgün olmazdı.

Çirkli pulların yuyulmasına qarşı qanun nə deyir?

2022-ci ilin sonunda qəbul edilmiş və 2023-cü il fevralın 1-dən əsas hissəsi qüvvəyə minmiş “Cinayət yolu ilə əldə edilmiş əmlakın leqallaşdırılmasına və terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə haqqında” Qanun maliyyə institutlarına müştəri uyğunluğu, eyniləşdirmə, verifikasiya və risk əsaslı nəzarət öhdəlikləri qoyur. Qanunun 4-cü maddəsi maliyyə institutlarının müəyyən hallarda müştəri uyğunluğu tədbirləri həyata keçirməsini tələb edir. Məsələn, 20 min manat və ya daha artıq birdəfəlik əməliyyatlar və bir-biri ilə əlaqəli olub ümumilikdə həmin həddi aşan əməliyyatlar bu baxımdan ayrıca diqqətə alınır. Ancaq burada çox mühüm fərq var: AML qanunundakı 20 min manatlıq müştəri uyğunluğu həddi ilə ABA/AzFina-nın kart mədaxilləri üçün müəyyən etdiyi aylıq 20 min manatlıq baza limiti eyni hüquqi norma deyil. Rəqəmlərin eyni olması onları hüquqi baxımdan eyniləşdirmir. AML qanunvericiliyi bankın əməliyyatları izləməsini və riskə uyğun tədbirlər görməsini tələb edir. Ancaq araşdırılan normativ bazada: “müxtəlif banklarda eyni şəxsə məxsus kartlar arasındakı köçürmə limitdən istisna edilə bilməz” kimi qadağa müəyyən edilməyib.

Mərkəzi Bankın ödəniş qaydaları banklara risk idarəçiliyi tələb edir – amma 5/20 000 rəqəmlərini müəyyən etmir

Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin 13 mart 2024-cü il tarixli 12/3 nömrəli qərarı ilə “Ödəniş əməliyyatlarının aparılmasına və ödəniş alətlərinə dair Qayda” təsdiq olunub. Bu Qayda kart emitentinin kartla aparılan əməliyyatlar üzrə risklərin idarə edilməsi, təhlükəsizlik və zəruri hallarda bloklaşdırma mexanizmlərinə malik olmasını tələb edir. Mərkəzi Bankın sənədində kart əsaslı ödəniş alətləri üzrə risklərin idarə edilməsinə dair daxili qaydaların mövcudluğu nəzərdə tutulur. Ancaq bu normativ sənəddə ABA/AzFina-nın 2026-cı ilin avqustunda tətbiq etdiyi: gündə 5 mədaxil + ayda 20 000 manat baza həddi müəyyən edilməyib. Başqa sözlə, Mərkəzi Bankın Qaydası risk idarəçiliyinin hüquqi çərçivəsini verir; konkret 5/20 000 modeli isə bank və fintex sektorunun razılaşdırılmış yanaşması kimi ortaya çıxır.

“Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında” Qanun banklara limit müəyyən etmək hüququ verir

Əsas qanunlardan biri 14 iyul 2023-cü ildə qəbul edilmiş “Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında” Qanundur. Qanunun 37.1-ci maddəsinə əsasən, ödəniş xidməti təchizatçısı ilə ödəyici ödəniş aləti vasitəsilə həyata keçirilən əməliyyatların maksimum məbləğini qarşılıqlı müəyyən edə bilər. 37.2-ci maddə isə təhlükəsizliyin təmin edilməsi, dələduzluğun və səlahiyyətsiz istifadənin qarşısının alınması kimi məqsədlərlə müqavilədə nəzərdə tutulmuş hallarda ödəniş alətinin bloklaşdırılmasına imkan verir. Deməli, bankın risk əsaslı limitlər tətbiq etmək hüquqi imkanının olması mübahisəsizdir. Lakin bu da yenə başqa məsələdir. Bankın limit tətbiq etmək hüququnun olması ilə: “qanun müxtəlif banklardakı öz kartlarını istisnadan çıxarır” fikri eyni deyil. Araşdırmada ikinci iddianı təsdiqləyən konkret norma müəyyən edilməyib.

Kapital Bank haqlıdır, yoxsa müştəri?

Toplanan sənədlərə əsasən məsələni “bank tam qanunsuz hərəkət edir” və ya “bank tam haqlıdır” formasında sadələşdirmək düzgün olmaz. Hüquqi reallıq daha incədir. Kapital Bankın risklərin idarə olunması məqsədilə öz sistemində texniki limit və identifikasiya mexanizmləri tətbiq etmək hüququ var. Həm Mərkəzi Bankın qaydaları, həm də AML qanunvericiliyi banklardan risklərin ciddi idarə olunmasını tələb edir. Lakin araşdırılan heç bir normativ sənəddə: “müştərinin öz kartları yalnız eyni bank tərəfindən verilmiş kartlar deməkdir” norması aşkar edilməyib. Əksinə, ABA və AzFina-nın rəsmi sənədində daha geniş termin istifadə olunur: “müştərilərin özlərinə ... aid olan ödəniş alətləri”. Buna görə Kapital Bankın müştəriyə sadəcə: “6 avqustda qanun dəyişib, bu istisna yalnız Kapital Bank kartları arasındadır” deməsi, əlavə normativ sənəd göstərilmədiyi təqdirdə, açıq mənbələrlə tam əsaslandırılmış hüquqi izah sayıla bilməz. Daha dəqiq izah belə ola bilərdi: “Bankımız başqa emitentin kart sahibini avtomatik identifikasiya edə bilmədiyi və öz risk siyasətinə əsasən həmin əməliyyatı avtomatik istisna etmədiyi üçün bu mədaxil baza limitinə hesablanır.” Ancaq bu halda da ikinci məsələ yaranır: Müştəri digər kartın da öz adına olduğunu sənədlə sübut etdikdə bank niyə ABA/AzFina-nın nəzərdə tutduğu fərdi risk qiymətləndirməsi mexanizmindən istifadə etmir?

IBAN-la köçürmə çıxış yoludurmu?

Bəzi izahlarda problemin Leo kartından Birbank kart nömrəsinə P2P köçürməsi əvəzinə Kapital Bankdakı şəxsi IBAN hesabına köçürmə etməklə tam həll olunduğu bildirilir. Texniki baxımdan hesabdan-hesaba IBAN köçürməsi P2P kart əməliyyatından fərqlənir və göndərən tərəfin bank rekvizitləri daha dolğun şəkildə ötürülə bilər. Lakin Az24saat.org-un araşdırdığı açıq sənədlərdə Leo → Kapital Bank IBAN köçürməsinin avtomatik və bütün hallarda 5/20 000 mədaxil limitindən azad olduğunu təsdiq edən konkret rəsmi Birbank qaydası müəyyən edilməyib. Bu səbəbdən IBAN üsulunu hazırda “100 faiz limitsiz hüquqi həll” kimi təqdim etmək doğru olmaz. Müştəri belə əməliyyatı etməzdən əvvəl hər iki bankdan onun hansı limit və komissiyaya tabe olduğunu yazılı şəkildə dəqiqləşdirməlidir.

Kapital Bankın cavablandırmalı olduğu əsas sual

Məsələnin tam aydınlaşması üçün Kapital Bankdan ümumi izah deyil, konkret hüquqi istinad tələb olunmalıdır: Unibank/Leo tərəfindən emissiya edilmiş və A şəxsinə məxsus kartdan Kapital Bank tərəfindən emissiya edilmiş və həmin A şəxsinə məxsus Birbank kartına daxil olan vəsait, ABA və AzFina-nın “müştərinin özünə aid ödəniş alətləri” istisnasına hansı normativ hüquqi əsasla daxil edilmir? Əgər bank 6 avqust 2026-cı il tarixli dəyişiklikdən danışırsa, həmin sənədin: adı, qəbul edən orqanı, tarixi, qərar və ya qeydiyyat nömrəsi, konkret maddə və bəndi ictimaiyyətə təqdim edilməlidir. Çünki Birbankın öz saytında 6 avqust “yeni limitlərin tətbiq olunacağı tarix” kimi göstərilir; həmin səhifədə 6 avqustda qəbul edilmiş yeni qanunun rekvizitləri göstərilmir.

Mərkəzi Bankdan hansı suala cavab gözlənilir?

Məsələnin hüquqi interpretasiyasını yekun şəkildə aydınlaşdırmaq üçün Azərbaycan Mərkəzi Bankına da konkret sual ünvanlanmalıdır: Eyni fiziki şəxsə məxsus, lakin iki müxtəlif bank tərəfindən emissiya edilmiş ödəniş kartları arasında aparılan mədaxil əməliyyatı ABA/AzFina-nın elan etdiyi “müştərinin özünə aid ödəniş alətləri” istisnasına daxildirmi? Əgər daxildirsə, banklararası P2P əməliyyatında kart sahibinin avtomatik müəyyən edilə bilmədiyi hallarda müştərinin kartın ona məxsusluğunu sübut etməsi üçün hansı mexanizm nəzərdə tutulub? Əgər daxil deyilsə, “özünə aid ödəniş alətləri” ifadəsinin yalnız eyni emitentin kartlarını ehtiva etməsinin konkret hüquqi əsası hansıdır? Bu cavab mübahisənin böyük hissəsinə nöqtə qoya bilər.

Nəticə: mübahisə limitin özündə deyil, istisnanın necə şərh edilməsindədir

Az24saat.org-un araşdırdığı açıq rəsmi sənədlər əsasında hazırkı mənzərə belədir: Azərbaycanda tətbiq olunan gündə 5 mədaxil və aylıq 20 min manat baza limiti ayrıca yeni “kart limiti qanunu” kimi müəyyən edilməyib. ABA özü bunun bankların və AzFina üzvlərinin razılaşdırdığı risk əsaslı yanaşma olduğunu açıqlayıb. Mərkəzi Bankın normativ bazası banklardan risklərin idarə edilməsini tələb edir, lakin araşdırılan Qaydada məhz gündə 5 və ayda 20 min manat həddi göstərilmir. ABA/AzFina-nın rəsmi razılaşmasında şəxsin özünə və yaxın qohumlarına aid ödəniş alətlərindən gələn mədaxillər istisna kimi göstərilib. Orada istisnanın yalnız eyni bankın kartlarına aid olduğu açıq şəkildə yazılmayıb. Kapital Bank isə öz sistemində istisnanı praktik olaraq “öz Birbank kartları” formasında izah edir, eyni səhifənin FAQ hissəsində isə daha geniş “müştərinin özünə məxsus kartları” ifadəsindən istifadə edir. Buna görə hazırkı məlumatlar əsasında ən əsas nəticə budur: Kapital Bankın başqa banka məxsus kartdan gələn mədaxili öz risk və texniki mexanizmləri əsasında limitə daxil etməsi mümkün ola bilər. Lakin bunun “qanunda müxtəlif banklardakı öz kartları istisna deyil” şəklində təqdim edilməsinin açıq normativ əsası tapılmır. Əksinə, rəsmi sektoral mətnin sözləri daha genişdir. Məsələnin son hüquqi nöqtəsi Kapital Bank və Mərkəzi Bankın bir suala verəcəyi yazılı cavabdan asılıdır: “Öz kartı” kart sahibinə görə müəyyən edilir, yoxsa kartı emissiya edən banka görə? Az24saat.org məsələ ilə bağlı Kapital Bankın və Azərbaycan Mərkəzi Bankının mövqeyini dərc etməyə hazırdır.