Məhkəmənin Qərarı
ABŞ Federal Apellyasiya Məhkəməsi aşağı instansiya məhkəməsinin Trampın prezidentə fövqəladə iqtisadi tədbirlər görməyə imkan verən qanun çərçivəsində səlahiyyətlərini aşdığı barədə qərarını dəstəkləyib. Məhkəmənin 7-4 səs çoxluğu ilə qəbul etdiyi qərarda 1977-ci ildə qəbul edilmiş Beynəlxalq Fövqəladə İqtisadi Səlahiyyətlər Aktının (IEEPA) Ağ Evə idxal vergiləri tətbiq etmək üçün limitsiz səlahiyyət vermədiyi bildirilib.
"IEEPA-nın mətni və quruluşu Konqresin prezidentə gömrük rüsumları tətbiq etmək üçün limitsiz səlahiyyət vermək niyyətində olmadığını göstərir", - deyə məhkəmə öz rəyində bildirib.
Bu qərar Nyu-Yorkdakı ABŞ Beynəlxalq Ticarət Məhkəməsinin bir neçə biznes və ABŞ ştatları tərəfindən verilən iddiaları birləşdirərək may ayında çıxardığı qərarı böyük ölçüdə təsdiqləyir. Bununla belə, apellyasiya məhkəməsi gömrük rüsumlarınu dərhal ləğv etməyərək, prezidentə ABŞ Ali Məhkəməsinə müraciət etmək üçün vaxt verib.
Donald Trampın Reaksiyası
Qərar ABŞ prezidenti Donald Trampın sərt reaksiyasına səbəb olub. O, gömrük rüsumları strategiyasını müdafiə edərək mübarizəni davam etdirəcəyini vəd edib.
“BÜTÜN GÖMRÜK RÜSUMLARI QÜVVƏDƏDİR! Bu gün Yüksək Dərəcədə Qərəzli Apellyasiya Məhkəməsi səhvən Gömrük Rüsumlarımızın ləğv edilməli olduğunu bildirdi, ancaq onlar bilirlər ki, Amerika Birləşmiş Ştatları sonda qalib gələcək”, - deyə Donald Tramp öz sosial media platformasında yazıb.
O, gömrük rüsumlarınun Amerika iş yerlərini qorumaq və xarici hökumətlərə təzyiq göstərmək üçün bir vasitə olduğunu iddia edərək, məsələni Ali Məhkəməyə aparacağını vəd edib. “Bu qərar qüvvədə qalsa, Amerika Birləşmiş Ştatlarını tamamilə məhv edər”, - deyə o əlavə edib.
Mübahisənin Mahiyyəti
Məhkəmə çəkişməsi Donald Trampın aprel ayında tətbiq etdiyi "Azadlıq Günü gömrük rüsumları"na əsaslanır. O, ABŞ-ın ticarət kəsiri olan ölkələrin mallarına 50%-ə qədər qarşılıqlı vergilər və digər ticarət tərəfdaşlarına isə 10% baza tarif tətbiq etmişdi.
Donald Tramp ABŞ-ın böyük və davamlı ticarət kəsirinin "milli fövqəladə vəziyyət" yaratdığını iddia edib. Vaşinqtonla yeni ticarət müqavilələri bağlayan ölkələr, məsələn, Yaponiya, Böyük Britaniya və Avropa İttifaqı ən sərt vergilərdən qaça bilib. Müqavimət göstərənlər isə sərt cəzalarla üzləşib: Laos 40%, Əlcəzair isə 30% tariflərlə üzləşib.
Bundan əvvəl, fevral ayında Donald Tramp qeyri-qanuni immiqrasiya və narkotik qaçaqmalçılığı ilə əlaqəli milli fövqəladə vəziyyətləri əsas gətirərək Çin, Meksika və Kanadaya gömrük rüsumları tətbiq etmişdi. Bu işə Donald Trampın polad, alüminium və avtomobillərə tətbiq etdiyi digər gömrük rüsumları, həmçinin onun birinci müddətində tətbiq etdiyi və hazırkı prezident Co Baydenin qüvvədə saxladığı Çinə məxsus tariflər daxil deyil.
Əsas mübahisə obyekti IEEPAdır. Bu qanun prezidentlərə ABŞ xaricində yaranan elan edilmiş milli fövqəladə vəziyyətlər zamanı maliyyə əməliyyatlarını tənzimləməyə imkan verir. Qanun adətən sanksiyalar tətbiq etmək, aktivləri dondurmaq və ya texnologiya ixracını məhdudlaşdırmaq üçün istifadə olunub. Heç bir prezident Donald Trampa qədər IEEPA-dan mallara ümumi gömrük rüsumlarını əsaslandırmaq üçün istifadə etməmişdi. Hüquqşünaslar deyirlər ki, Konqres tədricən tarif səlahiyyətlərini icra hakimiyyətinə versə də, Konstitusiya vergilər tətbiq etmək səlahiyyətini qanunvericilərə saxlayır.
Sələfi olan administrasiyaların IEEPA-dan əsasən hədəflənmiş sanksiyalar üçün istifadə etdiyini vurğulanır.
May ayındakı qərarında ticarət məhkəməsi Donald Trampın gömrük rüsumlarınun fövqəladə vəziyyət səlahiyyətləri qanunu altında "Prezidentə verilmiş hər hansı bir səlahiyyəti aşdığını" bildirib. Apellyasiya məhkəməsinin qərarı icra hakimiyyətinin səlahiyyəti məsələsinə Ali Məhkəmə tərəfindən baxıla biləcəyini qeyd edərək, bu mövqeyi təsdiqləyib.
Gömrük Rüsumları Ləğv Edilərsə Ticarətə Nə Olacaq?
Bu qərarın böyük maliyyə təsirləri ola bilər. Gömrük rüsumları iyul ayına qədər 159 milyard dollar gəlir gətirib, bu da əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə iki dəfədən çoxdur. Ədliyyə Departamenti xəbərdarlıq edib ki, əgər gömrük rüsumları ləğv edilərsə, ABŞ Xəzinədarlığı artıq toplanmış milyardlarla dolları geri qaytarmağa məcbur ola bilər. Bu isə "maliyyə iflası" riski yarada bilər.
İş həm də Donald Trampın əsas danışıqlar alətlərindən birinə təhlükə yaradır. Mövcud ticarət müqavilələri avtomatik olaraq ləğv edilməsə belə, administrasiya danışıqlar strategiyasının bir sütununu itirə bilər. Bu isə xarici hökumətləri gələcək tələblərə müqavimət göstərməyə və ya hətta şərtləri yenidən müzakirə etməyə cəsarətləndirə bilər.
Növbəti Addımlar
Donald Trampın gömrük rüsumları üçün hələ də digər hüquqi yolları var. Buraya 1974-cü il Ticarət Aktı (müvəqqəti olaraq 150 gün ərzində 15%-ə qədər tariflərə icazə verir) və 1962-ci il Ticarət Ekspansiyası Aktının 232-ci bölməsi (Ticarət Departamentinin araşdırmasından sonra milli təhlükəsizlik səbəblərinə görə tariflərə icazə verir) daxildir. Lakin bunların heç biri Donald Trampın IEEPA altında iddia etdiyi geniş, birtərəfli səlahiyyətləri təmin etmir.
Apellyasiya məhkəməsinin qərarı hələlik gömrük rüsumlarını qüvvədə saxlayır, lakin ABŞ-ın ticarət siyasətinə, bizneslərinə və qlobal bazarlarına qeyri-müəyyənlik əlavə edir. Ali Məhkəmənin işə baxmağa razılaşıb-razılaşmayacağı Donald Trampın ən mübahisəli iqtisadi silahlarından birinin gələcəyini müəyyən edəcək.
Oxucu Şərhləri
Şərh Yaz