Alimlər: Qarşısıalınan xərçənglərin əsas səbəbi cəmi iki vərdişdir

ÜST: Xərçəng hadisələrinin üçdə birindən çoxu önlənə bilər

Qarşısı alına bilən xərçəng halları - Alimlər Qarşısıalınan xərçənglərin əsas səbəbi - İnsanlar çox vaxt xərçəng qarşısında özlərini gücsüz hiss edirlər, lakin yeni bir araşdırma bu xəstəliyə tutulma ehtimalını azalda biləcək bir neçə üsulu müəyyən edib. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) yeni təhlilinə görə, dünya üzrə bütün xərçəng hadisələrinin üçdə birindən çoxunun qarşısını almaq mümkündür.

Bu hadisələrin təxminən yarısını ağciyər, mədə və uşaqlıq boynu xərçəngi təşkil edir. Bu o deməkdir ki, hər il milyonlarla ölümcül xərçəng hadisəsinin qarşısı tibbi müdaxilə, davranış dəyişiklikləri, peşə risklərinin azaldılması və ya ətraf mühitin çirklənməsi ilə mübarizə yolu ilə alına bilər. ÜST-nin tibbi epidemioloqu və təhlilin baş müəllifi İzabel Soeryomataram bildirir: “Qarşısı alına bilən bu səbəblərin aradan qaldırılması qlobal xərçəng yükünü azaltmaq üçün ən güclü imkanlardan birini təmsil edir”.

Əsas risk faktorları hansılardır?

Təhlil göstərib ki, 2022-ci ildə təxminən 19 milyon yeni xərçəng hadisəsi qeydə alınıb. Bu diaqnozların təxminən 38 faizi dəyişdirilə bilən 30 risk faktoru ilə əlaqəli olub.

Bu risk faktorları arasında tütün çəkmək, spirtli içki qəbulu, yüksək bədən kütləsi indeksi, qeyri-kafi fiziki fəallıq, tüstüsüz tütün (məsələn, çeynəmə tütünü), areka qozu kimi tanınan ənənəvi stimulyator, qeyri-optimal ana südü ilə qidalandırma, hava çirklənməsi, ultrabənövşəyi şüalanma, yoluxucu agentlər və ondan çox peşə təsiri yer alır. Xərçənglə əlaqəli bir nömrəli qarşısıalınan amil tütün çəkməkdir. Həmin il bütün xərçəng hadisələrinin 15 faizi bununla əlaqələndirilib.

Tütün və spirtli içki istifadəsinin rolu

Kişilər üçün risk xüsusilə yüksək olub. Həmin il dünya üzrə kişilər arasında bütün yeni xərçəng hadisələrinin 23 faizi siqaret çəkmənin payına düşüb.

Dəyişdirilə bilən həyat tərzi faktorları arasında tütün çəkməkdən sonra ikinci yerdə spirtli içki qəbulu gəlir. Bu amil bütün yeni xərçəng hadisələrinin 3.2 faizinə (təxminən 700,000 hadisə) səbəb olub.

Hava çirklənməsi və infeksiyaların təsiri

Təkcə tütün deyil, hava çirklənməsi də mühüm rol oynayır və onun təsiri regionlara görə dəyişir. Məsələn, Şərqi Asiyada qadınlar arasında bütün ağciyər xərçəngi hadisələrinin təxminən 15 faizi hava çirklənməsi ilə bağlı olub. Şimali Afrika və Qərbi Asiyada isə kişilər arasında bütün ağciyər xərçəngi hadisələrinin təxminən 20 faizi eyni səbəbdən qaynaqlanıb.

İnfeksiyalar isə yeni xərçəng hadisələrinin təxminən 10 faizi ilə əlaqələndirilib. Qadınlar arasında qarşısı alına bilən xərçəng növlərinin ən böyük hissəsi uşaqlıq boynu xərçənginə səbəb ola bilən yüksək riskli insan papilloma virusu (HPV) ilə bağlıdır. Xoşbəxtlikdən, bu virusla əlaqəli bir çox xəstəliyin qarşısını alan HPV peyvəndi mövcuddur, lakin dünyanın bir çox yerində peyvəndləmə səviyyəsi aşağı olaraq qalır.

Kişilər arasında daha çox rast gəlinən mədə xərçəngi isə adətən tütün çəkmək, insanların sıx yaşadığı yerlər, qeyri-adekvat sanitariya və təmiz suya çıxışın məhdudluğu səbəbindən yaranan infeksiyalarla əlaqələndirilir.

Məlumatların xərçəngin qarşısının alınması üçün istifadəsi

ÜST-nin Xərçənglə Mübarizə Qrupunun rəhbəri və təhlilin həmmüəllifi Andre İlbavi deyir: “Ölkələr və əhali qrupları arasındakı nümunələri araşdıraraq, hökumətlərə və fərdlərə bir çox xərçəng hadisəsinin başlamazdan əvvəl qarşısını almağa kömək edəcək daha spesifik məlumatlar təqdim edə bilərik”.

Artıq hərəkətə keçmək zamanıdır. Tədqiqat Nature Medicine jurnalında dərc olunub.

Mənbəyə görə, bu xəbər aktuallığını qoruyan bir mövzudur. Daha çox xəbər üçün səhifəmizi izləyin.İndi rəy bildirin!

24 saat