Antarktidada qravitasiya anomaliyası dərinləşir

Antarktida altındakı qədim sirr

Antarktidanın qravitasiya çuxuru - Antarktidada qravitasiya anomaliyası dərinləşir - Alimlər uzun müddətdir ki, Antarktida qitəsinin altında, cazibə qüvvəsinin xüsusilə zəif olduğu bir sahənin – “qravitasiya boşluğu”nun varlığından xəbərdardırlar. Regionun hazırda üzləşdiyi müxtəlif təhdidləri nəzərə alaraq, tədqiqatçılar bu anomaliyanı daha dərindən anlamağa çalışırlar. Nəhayət, onlar bu istiqamətdə yeni bir ipucu əldə edə biliblər.

Təəccüblü deyil ki, Antarktida qitəsinin cazibə qüvvəsindəki hər hansı dəyişiklik, regionun iqlim və geologiyasında baş verən böyük dəyişikliklərlə üst-üstə düşür. Bu yaxınlarda “Scientific Reports” jurnalında dərc olunan məqalədə təqdim edilən tarixi təhlilə görə, bu boşluq əvvəlcə daha zəif olsa da, 50-30 milyon il əvvəl, qitənin genişmiqyaslı buzlaşmaya məruz qaldığı dövrdə güclənib.

Bununla belə, tədqiqat qrupu hələ ki, bu qravitasiya anomaliyası fenomeninin Antarktidaya necə və hansı dərəcədə təsir edə biləcəyini dəqiq müəyyən etməyib – xüsusilə də iqlim dəyişikliyinin təsirlərinin hər il daha da ağırlaşdığı bir şəraitdə.

Yerin qeyri-bərabər cazibə sahəsi

Geoid – Yerin cazibə qüvvəsinin təsiri ilə formalaşan, nahamar və qeyri-bərabər okean səthidir. Cazibə qüvvəsi Yer kürəsinin müxtəlif bölgələrində fərqlənir, lakin bu fərqlər o qədər kiçikdir ki, heç kimin qravitasiya anomaliyaları səbəbindən havada uçduğunu və ya yerə yapışdığını görmürük. Adi insanlar üçün bu, son dərəcə cüzi bir fərq olsa da, su kütlələri üçün cazibə qüvvəsindəki bu fərqlər əhəmiyyətli təsir göstərə bilər.

Həqiqətən də, bu dəyişikliklər Yer kürəsinin okeanlarına ciddi şəkildə təsir edir. Məsələn, su daha güclü cazibə qüvvəsi olan ərazilərə doğru axmağa meyllidir. Buna görə də, Antarktida kimi nisbətən aşağı cazibə qüvvəsinə malik bölgələrdə dəniz səviyyəsi adətən gözləniləndən daha aşağı olur.

Paris Yer Fizikası İnstitutunun açıqlamasında tədqiqatçılar izah ediblər ki, buradakı “aşağılıq” termini “dərinliklərdəki kütlə çatışmazlığının səbəb olduğu Yerin qravitasiya sahəsindəki geniş çökəklik” mənasını verir.

Qravitasiya anomaliyası necə tədqiq edilir?

Tədqiqat üçün komanda qlobal zəlzələ qeydlərindən və “seysmik, geodinamik və mineral-fiziki məlumatlardan” istifadə edərək Yerin daxilindəki 3D strukturu yenidən qurub. Komandanın hazırladığı model, mantiyanın dinamikası, qravitasiya sahəsi məlumatları və Yerin fırlanma davranışındakı dəyişikliklər kimi elementləri nəzərə alıb.

“Təsəvvür edin ki, bütün Yerin kompüter tomoqrafiyasını edirik, lakin tibb ofisindəki kimi rentgen şüalarımız yoxdur. Bizim zəlzələlərimiz var”, – deyə tədqiqatın baş müəllifi, Florida Universitetinin geofiziki Alessandro Forte universitetin açıqlamasında bildirib. “Zəlzələ dalğaları planetin daxilini işıqlandıran ‘işıq’ rolunu oynayır”.

Açıqlamaya görə, tədqiqatçılar daha sonra oxşar texnikadan istifadə edərək “daxildəki süxurların axınını geriyə çevirib, 70 milyon il əvvələ qədər olan dəyişiklikləri” izləyiblər. Simulyasiyalar göstərib ki, Antarktida yaxınlığındakı qravitasiya anomaliyası ilkin olaraq dərin mantiyaya batan soyuq və sıx material tərəfindən idarə olunub. Daha sonra, təxminən 50-30 milyon il əvvəl, daha isti və yüngül mantiya dərinliklərdən yüksəlməyə başlayaraq kütləni qitə boyunca yenidən paylayıb. Tədqiqatda izah edildiyi kimi, soyuq, batan mantiya ilə isti, yüksələn mantiyanın birləşməsi Antarktida altındakı ümumi kütlə çatışmazlığını daha da artırıb.

Gələcək üçün əhəmiyyəti

Dəniz səviyyələri və qabarma-çəkilmə dinamikası iqlim modellərinə birbaşa təsir etdiyi üçün tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qravitasiya boşluğunu daha yaxşı anlamaq, Antarktida qitəsinin geoloji tarixi haqqında yeni məlumatlar əldə etməyə imkan verəcək – xüsusilə də bu gün regionu təhdid edən təhlükələr fonunda.

“Əgər Yerin daxili hissəsinin cazibə qüvvəsini və dəniz səviyyələrini necə formalaşdırdığını daha yaxşı anlasaq, böyük buz örtüklərinin böyüməsi və sabitliyi üçün vacib ola biləcək amillər haqqında daha dolğun təsəvvür əldə edərik”, – deyə Forte vurğulayıb.

Əlavə olaraq, bu xəbər önəmli bir mövzudur. Daha çox xəbər üçün səhifəmizi izləyin.Fikirlərinizi bölüşün!

24 saat