Bağırsaq xərçəngi cavanlaşır: Mütəxəssislər riskləri azaltmağın yollarını açıqladı

Gənclər arasında kolorektal xərçəng niyə artır?

Bağırsaq xərçəngi cavanlaşır Mütəxəssislər riskləri - Getdikcə daha çox insan, hətta 20 yaşlı gənclər belə kolorektal xərçəng səbəbindən həyatını itirir. 2023-cü ildə bu xəstəliyə yoluxan aktyor Ceyms Van Der Bik də 11 fevral 2026-cı ildə, 48 yaşında vəfat edərək problemi yenidən gündəmə gətirib.

Bu narahatedici tendensiyanı aydınlaşdırmaq üçün qastrointestinal onkoloq Kristofer Lyu və xərçəng tədqiqatçısı Andrea Dvayer xəstəliyin erkən mərhələdə yaranma səbəbləri və gənclərin özlərini necə qoruya biləcəyi barədə danışıblar.

Gənclərdə kolorektal xərçəngin yayılma səbəbləri

Tədqiqatçılar gənclər arasında kolorektal xərçəng hallarının artması ilə bağlı bir sıra amillər müəyyən etsələr də, bu meyli tam izah edən birmənalı cavab hələ yoxdur. Həyat tərzi ilə bağlı faktorlar, məsələn, yüksək dərəcədə emal edilmiş qidalar, spirtli içki qəbulu və fiziki hərəkətsizlik erkən mərhələdə başlayan kolorektal xərçəng ilə əlaqələndirilir. Lakin bunlar sadəcə korrelyasiyalardır və gənc yaşda xəstəliyin əsas səbəbi olduqları sübuta yetirilməyib.

Bir çox alim diqqətini bədənin qidanı həzm etməsinə və digər vacib funksiyaları yerinə yetirməsinə kömək edən mikroorqanizmlər ekosistemi olan bağırsaq mikrobiomuna yönəldir. Bağırsaqdakı mikrobların tarazlığı pozulduqda – bu vəziyyət disbioz adlanır – iltihaba və sağlamlıq üçün mənfi nəticələrə, o cümlədən artan xərçəng riskinə səbəb olan pozuntular yaranır.

Kolorektal xərçəng riskini artıran amillər

Genetikadan başqa, bir neçə həyat tərzi amili də kolorektal xərçəng riskini artıra bilər. Məsələn, pəhriz xərçəng riskinə təsir edən əsas amillərdəndir. Çox miqdarda qırmızı və emal edilmiş ət istehlakı, pəhrizdə kifayət qədər lif olmaması kolorektal xərçəng riskini yüksəldir. Spirtli içkilər də xərçəngə səbəb olur – hətta gündə bir stəkandan az içki qəbul etmək belə bu riski artıra bilər. Siqaret çəkmək, piylənmə və hərəkətsizlik də xərçəng riskini artıran digər amillər sırasındadır.

Gənc xəstələrdə sağ qalma nisbəti nə qədərdir?

Erkən mərhələdə başlayan kolorektal xərçəng ilə 50 yaşından sonra yaranan xəstəlik arasında sağ qalma nisbətində fərqlərin olub-olmaması tədqiqatçılar arasında ciddi müzakirə mövzusudur. Xərçəng erkən mərhələdə aşkarlandıqda beş illik sağ qalma nisbəti 80-90%-ə qədər yüksək ola bilər. Lakin xərçəng bədənin digər hissələrinə yayıldığı qabaqcıl mərhələdə aşkarlandıqda, sağ qalma nisbəti 10-15%-ə düşür. Bir araşdırma göstərib ki, metastatik kolon xərçəngi olan gənc xəstələrin sağ qalma nisbəti 50 yaş və yuxarı olanlarla müqayisədə bir qədər aşağıdır.

Kolorektal xərçəngin erkən simptomları

Erkən başlayan kolorektal xərçəngin ən çox rast gəlinən əlamət və simptomları nəcisdə qan, qarın ağrısı və bağırsaq vərdişlərində dəyişiklik və ya bunların hər hansı bir kombinasiyasıdır. Səbəbi bilinməyən anemiya, yəni qırmızı qan hüceyrələrinin aşağı səviyyədə olması da potensial bir simptomdur. Bunlar insanların laqeyd yanaşmamalı olduğu xəbərdarlıq siqnallarıdır. Bu simptomların olması mütləq kolorektal xərçəng olduğunuz mənasına gəlməsə də, onları həkimlə müzakirə etməyə dəyər. Bəzi hallarda həkiminiz daha dəqiq müayinə üçün kolonoskopiya təyin edə bilər.

Kolon xərçəngi skrininqi necə aparılır?

İlk addım, sizin üçün hansı testin uyğun olduğunu müəyyən etmək üçün həkiminizlə danışmaqdır. Hansı risk qrupuna aid olduğunuzu anlamaq, kolorektal xərçəng ehtimalını azaltmaq üçün skrininq, profilaktika və həyat tərzi dəyişikliklərinə istiqamət verir. Orta risk qrupuna daxil olan insanlar adətən şəxsi və ya ailəsində ciddi kolorektal xərçəng, irsi xərçəng, xərçəngönü poliplər və ya iltihablı bağırsaq xəstəliyi tarixçəsi olmayanlardır. Onların nəcisdə qan və anormal hüceyrələri yoxlayan testlər, eləcə də bağırsağı vizuallaşdıran görüntüləmə üsulları kimi bir neçə skrininq seçimi var. Skrininqə 45 yaşında başlamaq tövsiyə edilir və 75 yaşa qədər müntəzəm olaraq davam etdirilməlidir. Yüksək risk qrupuna aid olanlar isə adətən şəxsi və ya ailəvi kolorektal xərçəng, irsi xərçəng və ya iltihablı bağırsaq xəstəliyi tarixçəsi olanlardır. Onlar üçün tövsiyə edilən yeganə skrininq testi kolonoskopiyadır və bu müayinə daha erkən yaşda və daha tez-tez tələb oluna bilər.

Xərçəng riskini necə azaltmaq olar?

Məlumatlı olmaq və hərəkətə keçmək açar rolunu oynayır. Yaşınıza, ailə tarixçənizə və hər hansı bir əlamət və simptoma əsaslanan şəxsi riskinizi müəyyən etmək üçün həkiminizlə danışın. Bu, sizin üçün ən uyğun skrininq müayinəsini seçməyə kömək edəcək. Sağlamlığınıza nəzarət edin. Şəxsi xərçəng riskini azaltmaq üçün nəzarət edə biləcəyiniz həyat tərzi amilləri var. Bunlara müntəzəm fiziki fəaliyyət, meyvə, tərəvəz və liflə zəngin, emal edilmiş ətlərin az olduğu bir pəhriz və sağlam çəkinin qorunması daxildir. Spirtli içki və tütün istifadəsini məhdudlaşdırmaq və ya tamamilə dayandırmaq da kolorektal xərçəng riskini azalda bilər. Həmçinin, poliplər və ya kolorektal xərçəng ilə bağlı şəxsi və ailə tarixçənizi bilmək və bunu həkiminizlə paylaşmaq, doğru zamanda doğru testi etdirməyinizə kömək edə bilər. Şəxsi tarixçənizi bölüşmək övladlarınızın, bacı-qardaşlarınızın və valideynlərinizin həyatını xilas edə bilər.

Qeyd edək ki, bu xəbər vacib bir mövzudur. Daha çox xəbər üçün səhifəmizi izləyin.Fikirlərinizi bölüşün!

24 saat