Bir protein siçanlarda qocalmış beyin hüceyrələrini dirçəltdi

Alzheimer Xəstəliyinə Qarşı Yeni Ümidlər: Beynin Təmizləmə Mexanizminin Gücləndirilməsi

Alzheimer xəstəliyində əsas rol oynadığı düşünülən problematik zülal yığılmalarını təmizləməyə kömək edə biləcək yeni müalicə üsullarının inkişafına səbəb ola biləcək bir kəşf edilib. Aparılan araşdırmalar bu sahədə əhəmiyyətli irəliləyiş vəd edir. Neyrodegenerativ pozuntudan əziyyət çəkən siçanlar üzərində aparılan tədqiqatda, Sox9 adlı zülalın səviyyəsinin yüksəldilməsinin xüsusi beyin hüceyrələrinin təmizləmə prosesini sürətləndirdiyi və beləliklə, beynə zərər verən amiloid plaklarını daha yüksək effektivliklə “təmizlədiyi” aşkar edildi. Müalicə olunan siçanlar davranış və yaddaş testlərində daha yaxşı nəticələr göstərərək, bu müdaxilənin beyni qorumağa və koqnitiv geriləməni aradan qaldırmağa kömək edə biləcəyini nümayiş etdirdi. Bu geriləmə adətən Alzheimer xəstəliyində neyronların zədələnməsi və məhv olması ilə baş verir.

Astrositlər və Sox9 Zülalının Təsiri

Bu faydaların MEGF10 adlı reseptorun artan ifadəsindən qaynaqlandığı müəyyən edilmişdir. Bu reseptor yalnız astrositlər adlanan beynin dəstəkləyici hüceyrələrinin membranlarında ifadə olunur və bu hüceyrələr amiloid-beta plaklarını təmizləmək üçün aktivləşir. Astrositlər beynin normal fəaliyyəti üçün vacib olan müxtəlif vəzifələri yerinə yetirir, o cümlədən beyin kommunikasiyalarını və yaddaş saxlama prosesini asanlaşdırır. Beyin yaşlandıqca, astrositlər funksional dəyişikliklər göstərir. Lakin bu dəyişikliklərin yaşlanma və neyrodegenerasiyada oynadığı rol hələ tam başa düşülmür. Müəyyən edilib ki, əlavə Sox9 zülalı yaşlanan astrositlərə yeni həyat bəxş edir. Sox9 zülalının əvvəllər də Alzheimer xəstəliyindən əziyyət çəkən beyinlərdə yüksək səviyyədə olduğu müşahidə edilmişdi ki, bu da beynin tullantıların təmizlənməsini artırma cəhdi ola bilər. Əks bir eksperimentdə, siçanlar Sox9 zülalını genetik olaraq çıxarmaq üçün dəyişdirildikdə, astrositlər sağlamlıqlarının azaldığını göstərdi, yaddaş zəiflədi və daha çox amiloid plakları toplandı. Tədqiqatlar artıq koqnitiv pozuntular və beyində amiloid plakları inkişaf etmiş modellər üzərində aparıldığı üçün, nəticələr Alzheimer xəstəliyi simptomları olan xəstələrə daha uyğun hesab edilir.

Gələcək Müalicə İmkanları

Alimlər hazırda Alzheimer xəstəliyi problemini müxtəlif istiqamətlərdən həll etməyə çalışırlar, o cümlədən amiloid plaklarını hədəfləyən müalicələrlə. Lakin bu müalicələrin hamısı effektiv deyil, bu da xəstəliyin mürəkkəbliyini vurğulayır. Amiloid plaklarını təmizləmək və ya onların yaranmasının qarşısını almaq üçün müxtəlif üsullar mövcuddur. Lakin bu zülal yığılmalarının Alzheimer xəstəliyinin səbəbimi, yoxsa nəticəsimi olduğu hələ də tam aydın deyil. Bütün bu amillər tədqiqatçılar tərəfindən nəzərə alınmalıdır. Hər yeni tədqiqat bizi bu xəstəliyin necə inkişaf etdiyini – və nəticədə necə dayandırıla biləcəyini anlamağa daha da yaxınlaşdırır. Bu son testlər insanlarda deyil, siçanlarda aparılsa da, mütəxəssislər Alzheimer xəstəliyinin təzahürləri ilə mübarizə aparmaq üçün yeni bir kritik yol kəşf edildiyinə inanmaq üçün yaxşı səbəblər olduğunu bildirirlər. Neyrobioloqlar qeyd edirlər ki, hazırkı müalicələrin əksəriyyəti neyronlara fokuslanır və ya amiloid plaklarının əmələ gəlməsinin qarşısını almağa çalışır. Bu tədqiqat isə astrositlərin təbii təmizləmə qabiliyyətini gücləndirməyin də bir o qədər vacib ola biləcəyini irəli sürür. Tədqiqat "Nature Neuroscience" jurnalında dərc edilib.

24 saat