Buzlu peyklərdə okean yaranışı suları qaynadar

Peyklərin buzlu qabıqları üzərində yaranan gərginliklər ciddi nəticələrə səbəb ola bilər. Su buzdan xeyli sıxdır. Bu səbəbdən, bir peykin okeanı donduqda, onun daxili hissəsi genişlənir və peyki bir yerdə saxlayan cazibə qüvvəsinə qarşı xarici təzyiq yaradır. Europa və Enceladus kimi bir sıra peyklərin səth geologiyasını formalaşdıran bu keçidin potensialı əvvəllər tədqiq edilmişdi. Yeni tədqiqatın müəllifləri isə əks problemə, yəni daxili hissələrin əriməyə başladığı zaman nə baş verdiyinə baxmağa qərar veriblər. Komanda müəyyən bir peykə fokuslanmaq əvəzinə, buzla örtülü okeanın ümumi modelini hazırladı. Bu model buz qabığını elastik bir səth kimi qəbul edir, yəni asanlıqla qırılmır, və onun altında qatı buz yerləşdirir. Daha dərinlikdə maye okean və nəticədə qaya nüvəsi var idi. Okeanların əriməsi və genişlənməsi zamanı tədqiqatçılar buz qabığı üzərindəki gərginlikləri və buz-okean sərhəddində baş verən təzyiq dəyişikliklərini izlədilər. Onlar həmçinin buzlu qabıqlarda termal enerjinin yayılmasını da müşahidə etdilər.

Təzyiqin Düşməsi

Daxili hissələrin əriməsi nəticəsində peykin daxili hissələrinin sıxılmasına cavab olaraq xarici qabığın nə qədər əyilə biləcəyinin müəyyən limitləri var. Bu, qabıq altında aşağı təzyiq sahəsi yaradır. Bunun nəticələri peykin ölçüsündən asılıdır. Europa da daxil olmaqla, komandanın araşdırdığı böyük peyklərin əksəriyyəti üçün iki seçim var idi. Bəzilərində cazibə qüvvəsi təzyiqi suyun sərhəddə maye vəziyyətdə qalması üçün kifayət qədər güclü saxlayır. Digərlərində isə cazibə qüvvəsi hətta elastik səthin belə dağılmasına səbəb olur ki, bu da səth çökməsi ilə nəticələnir. Kiçik peyklər üçün isə bu mexanizm işləmir; təzyiq o qədər aşağı düşür ki, su hətta ətraf temperaturlarda (suyun donma nöqtəsindən yuxarı) belə qaynaya bilər. Əlavə olaraq, aşağı təzyiq suda həll olunmuş qazların sərbəst buraxılmasına səbəb ola bilər. Nəticədə buz-su sərhəddində qaz qabarcıqları əmələ gəlməlidir. Tədqiqatçılar belə qənaətə gəlirlər ki, qaynama bu cisimlərdə – və digərlərində yox – kiçik ölçüləri və nisbətən aşağı qravitasiya sürətlənməsinə malik olmaları səbəbindən mümkündür. Beləliklə, okeanların əriməsi zamanı yaranan daxili təzyiq buzlu qabıqların təzyiqini tarazlaşdırmaq üçün daha az daxili okean təzyiqinə ehtiyac duyur.

24 saat