Cənubi Çin dənizində güc və hüquq dilemması: 2016-cı il Arbitraj Qərarının davamlı təsiri

Cənubi Çin dənizi: Qüvvə üstünlük təşkil etsə də, hüquq öz əhəmiyyətini qoruyur – 2016-cı il Arbitraj Qərarının rolu

Hind-Sakit okeanı bölgəsində hökumətlər müdafiəyə ayrılan vəsaitləri artırır, müttəfiqlik əlaqələrini möhkəmləndirir və qarşısının alınması strategiyalarına yenidən fokuslanırlar. Strateji rəqabət yenidən beynəlxalq siyasətin əsas xüsusiyyətinə çevrilib. Belə bir şəraitdə beynəlxalq hüquq hərbi imkanlarla müqayisədə daha az önəmli görünə bilər.

Ancaq bu gərgin şəraitdə belə, beynəlxalq hüququn əhəmiyyətini tamamilə nəzərə almamaq mümkün deyil. Xüsusilə Cənubi Çin dənizində güc siyasətinin üstünlük təşkil etdiyi bir zamanda, hüquqi çərçivənin vacibliyi öz aktuallığını saxlayır.

2016-cı ildə Cənubi Çin dənizi ilə əlaqədar verilmiş Arbitraj Qərarının onuncu ildönümü yaxınlaşmaqdadır. Bu qərar, bölgədəki ərazi iddiaları və dəniz hüququ məsələlərinə aydınlıq gətirməyi hədəfləyirdi. Onun qəbul edildiyi vaxt böyük beynəlxalq rezonans yaratmışdı.

Qərarın birbaşa tətbiqi ilə bağlı çətinliklərə baxmayaraq, o, beynəlxalq hüquq prinsiplərinə söykənərək mübahisəli ərazilərdəki iddiaların hüquqi əsasını dəyərləndirmək üçün bir meyar olaraq qalmaqdadır. Bu, xüsusilə bölgədəki kiçik dövlətlər üçün böyük önəm daşıyır.

Strateji rəqabətin gücləndiyi bir zamanda, dövlətlərin hərbi qüvvələrini nümayiş etdirməsi təbii qarşılansa da, beynəlxalq hüquq normalarına əməl etmək uzunmüddətli sabitlik və sülh üçün əvəzolunmazdır. Arbitraj Qərarı bu prinsiplərin yaddan çıxarılmadığını vurğulayır.

Nəticə etibarilə, Cənubi Çin dənizi nümunəsi göstərir ki, qüvvə siyasəti tez-tez üstünlük təşkil etsə də, beynəlxalq hüquq mübahisələrin həllində və regional qaydanın qorunmasında hələ də əsaslı rol oynayır. Onun mövcudluğu, gələcək danışıqlar və diplomatik cəhdlər üçün zəmin hazırlayır.