Hindistan və Çin münasibətlərində “buzların əriməsi”: Strateji dəyişiklik, yoxsa iqtisadi barışıq?

Hindistan və Çin münasibətlərindəki “yumşalma”: Strateji dəyişiklik, yoxsa iqtisadi fasilə?

Hindistan və Çin arasında son vaxtlar müşahidə olunan normallaşma meyilləri beynəlxalq müstəvidə geniş təhlil edilir. Mütəxəssislər bu yaxınlaşmanı iki dövlət arasında köklü strateji dönüşdən daha çox, məcburi bir iqtisadi atəşkəs kimi qiymətləndirirlər. Altı il ərzində Hindistanın Çinə qarşı izlədiyi xətt, iqtisadi asılılığın milli təhlükəsizliyə birbaşa təhdid yaratması tezisi üzərində qurulmuşdu.

2020-ci ildə Himalay bölgəsində yaşanan hərbi toqquşmalardan sonra Yeni Dehli rəsmi Pekinə qarşı sərt məhdudiyyətlər tətbiq etmişdi. Çin investisiyalarına ciddi nəzarət sistemləri yaradılmış, işgüzar vizaların verilməsi çətinləşdirilmiş və bir sıra birgə layihələr ya dondurulmuş, ya da icrası ləngidilmişdi. Bu yanaşma Hindistanın öz təchizat zəncirini Çindən tamamilə ayırmaq və müstəqilləşdirmək cəhdi kimi dəyərləndirilirdi.

Hazırkı yumşalma isə daha çox iqtisadi zərurətlərdən qaynaqlanır. Hindistanın yerli istehsal potensialını artırmaq və qlobal təchizat zəncirindəki mövqeyini möhkəmləndirmək istəyi, Çinlə ticarət əlaqələrinin tamamilə kəsilməsinin texniki və maliyyə baxımından qeyri-mümkün olduğunu ortaya qoydu. Bununla belə, sərhəd anlaşmazlıqları və geosiyasi rəqabət hələ də həllini tapmamış əsas problemlər olaraq qalır.

Analitiklər hesab edirlər ki, tərəflərin atdığı bu addımlar daha çox qarşılıqlı iqtisadi itkilərin qarşısını almaq məqsədi daşıyır. İki ölkə arasında strateji etimadın bərpası üçün hələ uzun bir yolun olduğu vurğulanır. Hindistanın Çinlə ticarətdə balanslı bir siyasət yürütməsi, onun həm regional, həm də qlobal arenadakı mövqeyini qorumaq üçün atdığı zəruri bir addım kimi xarakterizə olunur.