İdmanın qocalma əleyhinə gücünün əsas molekulu müəyyən edildi

Fiziki fəaliyyət və bioloji qocalmanın sirri: Betain açarı

Fiziki fəaliyyətin insan sağlamlığına faydaları danılmazdır, lakin alimlər hələ də bu faydaların molekulyar səviyyədə necə reallaşdığını araşdırırlar. Yeni, kiçik həcmli, lakin uzunmüddətli bir tədqiqat, bu suala həlledici cavab verərək, betain adlı metabolitin fiziki fəaliyyətin faydalarının əsas hərəkətverici qüvvəsi olduğunu müəyyən edib.

Şəkər çuğunduru və ispanaq kimi qidalarda tapılan kiçik molekul olan betain əvvəllər də sağlamlığa müsbət təsirlərlə əlaqələndirilmişdi, lakin onun fiziki fəaliyyətlə əlaqəsi ilk dəfə ortaya çıxıb.

Çinin Xuanvu Xəstəxanası Paytaxt Tibb Universitetinin tədqiqatçılar qrupu tərəfindən aparılan bu araşdırma göstərir ki, uzunmüddətli fiziki fəaliyyət bədəndəki betain səviyyələrini böyrəklər vasitəsilə artırır.

Daha da önəmlisi, betain fiziki fəaliyyətin bəzi faydalı təsirlərini, xüsusən də bioloji qocalmanın ləngidilməsini (geroproteksiya) təqlid edə bilər. Bu molekulun bizə daha sağlam və uzun ömür sürməyə kömək edə biləcəyi ehtimal olunur.

Tədqiqatın detalları və kəşfin əsasları

Çin Elmlər Akademiyasından biofizik Liu Quanç-Hui bildirib ki, bu araşdırma bədənimizin fəaliyyət mexanizmini kimyəvi vasitələrlə hədəfləmək üçün yeni bir yol açır. O əlavə edib ki, bu, müxtəlif orqanların birgə fəaliyyətini tənzimləyə biləcək geroprotektiv müalicələr üçün qapı açır.

Tədqiqatçılar 13 sağlam kişi könüllü üzərində fiziki fəaliyyətin təsirlərini araşdırmaq üçün multi-omiks adlanan yanaşmadan istifadə ediblər. Bu metod genlər, zülallar, immun sistemi və betain kimi kiçik molekullar üzrə bədəndə baş verən dəyişiklikləri ən təməl səviyyələrdə ölçməyə imkan verir.

Tək bir 5 kilometrlik qaçışdan sonra tədqiqatçılar kəskin, qısa müddətli stress reaksiyası müşahidə ediblər. Lakin bir aylıq müntəzəm qaçışdan sonra hüceyrə yaşlanmasının və zədələnməsinin azalması, daha sağlam bağırsaq mikrobiomu və immun sistemi daxil olmaqla, bir neçə sahədə daimi irəliləyişlər qeydə alınıb.

Başqa bir əsas kəşf isə bu könüllülərin böyrəklərində daha çox betain istehsal olunması idi. Siçanlar üzərində aparılan testlər vasitəsilə tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, betain iltihablanma və qocalma ilə əlaqəli olan TBK1 adlı fermenti bloklayır.

Başqa sözlə, yüksək betain səviyyələri yalnız müntəzəm, uzunmüddətli fiziki fəaliyyətin nəticəsi deyil, bu kimyəvi təkanlar, xüsusən də qocalma əleyhinə faydalar baxımından, idmanın gətirdiyi bəzi üstünlüklərin əsl hərəkətverici qüvvəsidir.

“Həb şəklində idman” və gələcək perspektivlər

Tədqiqatçılar özlərinin 2025-ci ilin iyulunda “Cell” jurnalında dərc olunmuş məqaləsində qeyd ediblər ki, onların işi fiziki fəaliyyətin insan fiziologiyasını necə dəyişdiyini molekulyar səviyyədə təsvir edərək, onun sağlamlığa faydalarına dair mexanistik fikirlər verir. Onların fikrincə, müəyyən edilmiş fiziki fəaliyyət nəticəsində yaranan faktorlar, o cümlədən betain, “sağlam qocalmanı təşviq etmək üçün 'həb şəklində idman' inkişaf etdirmək üçün potensial təklif edir.”

Vacibdir ki, tədqiqatçılar bu nəticələrlə hamının yaxın gələcəkdə idman zalına getmək əvəzinə həb qəbul edəcəyini düşünmürlər. Bu araşdırmada əzələ gücünün artması və psixi sağlamlığın yaxşılaşması kimi bir çox fiziki fəaliyyət faydaları nəzərə alınmayıb.

Bununla belə, betain və digər kəşf edilmiş bioloji dəyişikliklərdən istifadə edərək yaşa bağlı xəstəliklər riskini azalda biləcək və bədəni daha yaxşı formada saxlaya biləcək dərmanların inkişafına töhfə vermək potensialı var. Bu, yaşlı insanlar və ya müxtəlif səbəblərdən fiziki fəaliyyətlə məşğul ola bilməyənlər üçün xüsusilə əhəmiyyətli ola bilər.

Bu sahədə daha böyük insan qrupları üzərində və daha uzun müddətli fiziki fəaliyyət dövrlərini əhatə edən çoxlu işlər görülməlidir. Lakin betainin həyati rolunun kəşfi tədqiqatçıların araşdıra biləcəyi ümidverici bir istiqamətdir.

Quanç-Hui vurğulayır ki, bu kəşf "idmanı tibb kimi yenidən müəyyənləşdirir."

24 saat