İran: ABŞ-ın qlobal hökmranlığı sona çatırmı?

İran: ABŞ-ın Liderlik Etdiyi Dünya Nizamının Sonu?

İran ABŞ-ın qlobal hökmranlığı sona - Edvard Qibbonun “Roma İmperiyasının Süqutu və Çöküşü Tarixi” əsərində vurğuladığı kimi, imperiyaların süqutu nadir hallarda ani baş verir. Onların tənəzzülü əksərən uzunmüddətli struktur dəyişiklikləri nəticəsində formalaşan tədrici bir prosesdir.

Lakin tarix bəzən elə məqamlar yaşayır ki, tək bir strateji yanlışlıq bu prosesi sürətləndirməyə qadir olur. Hazırda qlobal siyasi səhnədə ortaya çıxan əsas sual isə ABŞ-ın başçılıq etdiyi dünya nizamının sonunun məhz İrandan başlayıb-başlamamasıdır.

Yaxın Şərqdəki gərginliklər, regional güclərin artan nüfuzu və beynəlxalq münasibətlərdəki dəyişən dinamika İranı bu qlobal transformasiyanın mərkəzinə gətirir. ABŞ-ın bölgədəki hərbi iştirakı və diplomatik cəhdləri getdikcə daha ciddi sınaqlarla üzləşir.

İranın nüvə proqramı, regional münaqişələrdəki aktiv rolu və Qərblə münasibətlərindəki gərginliklər dünya gücləri arasında yeni bir tarazlığın yaranmasına yol açır. Bu vəziyyət, ABŞ-ın onilliklər ərzində qurduğu təsir dairəsinin zəifləməkdə olduğunu göstərə bilər.

Bəzi analitiklər iddia edirlər ki, ABŞ-ın İrana qarşı sərt siyasəti və ya bölgədəki hər hansı bir yanlış hesablamanın qlobal nəticələri, Roma imperiyasının süqutuna gətirib çıxaran hadisələrlə müqayisə oluna bilər. Bu, təkcə regional deyil, həm də qlobal miqyasda böyük bir sarsıntıya səbəb ola bilər.

Nəticə etibarilə, İranın mövqeyi və ona qarşı atılacaq addımlar beynəlxalq sistemin gələcək istiqamətini müəyyənləşdirəcək əsas amillərdən biri olaraq qalır. Bu, təkcə Yaxın Şərq üçün deyil, bütün dünya üçün həlledici bir dönüş nöqtəsidir.