İranın parçalanma sınağı regionda böyük dəyişikliklərə yol açır

İranın parçalanma sınağı: Regionda yeni reallıqlar

İranın parçalanma sınağı regionda böyük - Orta Şərqin ən böyük və strateji əhəmiyyətə malik dövlətlərindən biri olan İran, hazırda həm daxili, həm də xarici təzyiqlərin mərkəzindədir. Ölkədə uzun illərdir mövcud olan etnik və dini müxtəliflik, mərkəzi hakimiyyətin sərt siyasətləri ilə birləşərək, dövlətin bütövlüyü ilə bağlı ciddi narahatlıqlar yaradır. Son dövrlərdə artan etiraz dalğaları və regiondakı gərginliklər bu sınağı daha da kəskinləşdirir.

İranın geniş ərazisində farslardan əlavə, azərbaycanlılar, kürdlər, bəluclar, ərəblər və türkmənlər kimi müxtəlif etnik icmalar məskunlaşıb. Hər bir icmanın özünəməxsus mədəniyyəti, dili və zəngin tarixi irsi mövcuddur. Bu qruplar mərkəzi hökumətin assimilyasiya siyasətlərindən, iqtisadi ayrı-seçkilikdən və siyasi hüquqlarının məhdudlaşdırılmasından daim şikayətlənirlər. Bu cür narazılıqlar, xüsusilə də etnik azlıqların sıx məskunlaşdığı sərhəd bölgələrində tez-tez ciddi qarşıdurmalara gətirib çıxarır.

Beynəlxalq səviyyədə İranın nüvə proqramı, regiondakı müdaxilələri və insan haqları sahəsindəki pozuntuları ilə bağlı yaranan gərginliklər, ölkə daxilindəki vəziyyəti daha da çətinləşdirir. Qərb dövlətlərinin tətbiq etdiyi sanksiyalar iqtisadiyyata ağır zərbə vuraraq əhalinin yaşayış səviyyəsini aşağı salır ki, bu da etirazların genişlənməsinə səbəb olur. Regiondakı rəqib qüvvələr də İranın daxili zəifliklərindən öz məqsədləri üçün istifadə etməyə cəhd göstərirlər.

İranın mümkün parçalanması ssenarisi Yaxın Şərq regionu üçün böyük geosiyasi dəyişikliklər vəd edir. Bu hal, yeni dövlətlərin meydana gəlməsinə, sərhədlərin yenidən müəyyənləşməsinə və regiondakı güc balansının tamamilə dəyişməsinə səbəb ola bilər. Belə bir vəziyyət, qonşu ölkələrdə də etnik separatizm meyillərini gücləndirə, kütləvi qaçqın axınlarına və uzunmüddətli münaqişələrin yaranmasına zəmin yarada bilər.

Mövcud rejim daxili sabitliyi təmin etmək üçün repressiv tədbirlərə əl atsa da, bu, uzunmüddətli bir həll yolu kimi qəbul edilmir. Əhalinin artan tələbləri, xüsusilə də gənclər arasında azadlıq və firavanlıq arzusu, rejimin dayanıqlığını ciddi şəkildə sarsıdır. İqtisadi çətinliklərin aradan qaldırılması və etnik qruplara qarşı daha əhatəli siyasətlərin tətbiqi olmadan, İranın bütövlüyünü qorumaq getdikcə daha da çətinləşəcək.

Nəticə olaraq, İranın gələcəyi qeyri-müəyyənliklərlə doludur. Daxili dinamika ilə xarici təzyiqlərin qarşılıqlı təsiri ölkənin birliyini ciddi sınaqdan keçirir. Bu sınaqdan necə çıxacağı, həm İran xalqı, həm də bütün region üçün taleyüklü nəticələrə gətirib çıxaracaq.