Məşhur aktyorun anası xərçəngdən öldü: Həkimlər kolonoskopiya üçün vacib yaşı açıqladı

Gənclər arasında artan ölümcül təhlükə

Gənc insanlarda kolorektal xərçəng - Məşhur aktyorun anası xərçəngdən öldü - 48 yaşlı aktyor Ceyms Van Der Bikin bu yaxınlarda vəfat etməsi kolorektal xərçəng probleminin gənclər arasında necə kəskin şəkildə artdığını bir daha gündəmə gətirib. Ümumilikdə, 50 yaşdan aşağı insanlarda xərçəngdən ölüm hallarının sayı 1990-cı ildən bəri 44% azalsa da, onilliklərdir artan kolorektal xərçəng bu yaş qrupunda xərçəngdən ölümün əsas səbəbinə çevrilib.

Kolorektal xərçəng ya yoğun, ya da düz bağırsaqda başlayır. Hyustondakı MD Anderson Mərkəzinin kolorektal xərçəng bölməsinin rəhbəri Van Karlayl Morris, "Biz bu tendensiyanın davam edəcəyini proqnozlaşdırırıq," deyə bildirib.

Federal xərçəng müayinəsi təlimatları və Amerika Xərçəng Cəmiyyəti, orta risk qrupuna daxil olan şəxslərin 45 yaşından etibarən hər 10 ildən bir kolonoskopiya və ya hər bir-üç ildən bir nəcis analizi ilə müayinəyə başlamasını tövsiyə edir. Sığorta şirkətləri də bu təlimatlara əsaslanaraq müayinənin xərclərini qarşılayıb-qarşılamayacağını müəyyən edir. Yoğun bağırsaq xərçəngi hallarının əksəriyyəti hələ də 50 yaşdan yuxarı insanlarda görünsə də, son onilliklərdə 20, 30 və 40 yaşlarında olanlar arasında bu göstərici dramatik şəkildə artıb.

Skrininq niyə 45 yaşdan başlayır?

Yoğun bağırsaq xərçəngi adətən yavaş inkişaf edən bir xəstəlikdir və çox vaxt adenoma və ya polip adlanan törəmələrlə başlayır ki, bunlar da sonradan xərçəngə çevrilə bilər. Morris qeyd edir ki, "Gənclər arasında kolorektal xərçəng hallarının azalma tendensiyası göstərməməsi, şübhəsiz ki, skrininq yaşının yenidən aşağı salınması ilə bağlı siyasət dəyişikliyi müzakirələrinə yol açır."

Federal müayinə təlimatlarını müəyyən edən ABŞ Profilaktik Xidmətlər üzrə İşçi Qrupu, 2021-ci ildə kolorektal xərçəng üçün tövsiyə olunan skrininq yaşını 50-dən 45-ə endirib. Artan sübutlara əsaslanan Amerika Xərçəng Cəmiyyəti isə hələ 2018-ci ildən bütün yetkinlərə 45 yaşından müayinəyə başlamağı tövsiyə edirdi.

Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin tədqiqat üzrə baş elmi direktoru Rebekka Siqel deyir: "O vaxt tibb ictimaiyyəti tərəfindən çoxlu etirazlar var idi, onlar bunun çox erkən olduğunu düşünürdülər. Hətta bu gün də hamı buna əmin deyil." Siqelin sözlərinə görə, xərçəng skrininqi təlimatlarını hazırlamaq son dərəcə mürəkkəb bir işdir. Mütəxəssislər tədqiqatları təhlil edir, müayinənin faydalarını hər hansı bir risklə, hətta bir günlük iş itkisi kimi kiçik bir risklə belə müqayisə edirlər. Onlar artan risk və ümumi risk kimi detalları nəzərə alırlar ki, bu iki rəqəm çox vaxt fərqli olur.

40-44 yaş arası bir şəxs üçün kolorektal xərçəng riski təxminən hər 100,000 nəfərə 21 təşkil edir. Siqel bildirir ki, bu risk 45-49 yaş arasında, yəni planlı müayinənin tövsiyə edildiyi dövrdə iki dəfədən çox artaraq hər 100,000 nəfərə 47-yə çatır. Mayo Klinikasına görə, ümumilikdə kolorektal xərçəng hallarının 10%-i 50 yaşdan aşağı insanlarda qeydə alınır.

Daha erkən müayinədən keçməliyəm?

Siqel bildirir ki, ailəsində və ya şəxsi anamnezində kolorektal xərçəng və ya polip olan insanlar müayinəyə 45 yaşından daha tez başlamalıdırlar. "İnsanlar ailələri ilə danışmalıdırlar. Hətta ananızda 40 yaşında xərçəng olmayan bir polip olubsa belə, siz erkən skrininq prosesinə daha gənc yaşda başlamalısınız," deyə o vurğulayır.

Bir şəxsdə simptomlar ortaya çıxdıqda, kolonoskopiya artıq skrininq hesab edilmir. Siqelə görə, bu halda sığorta kolonoskopiyanı diaqnostik test kimi qarşılamalıdır.

Yoğun bağırsaq xərçənginin ilkin əlamətləri hansılardır?

2023-cü ildə "People" jurnalına verdiyi müsahibədə Van Der Bik ilk simptomlarının 2023-cü ilin yayında, 46 yaşında ikən fərq etdiyi bağırsaq hərəkətlərindəki dəyişikliklər olduğunu paylaşmışdı. Əvvəlcə bunun qəhvə içməkdən qaynaqlandığını düşünsə də, problemlər davam edib. Məhz o zaman həkimindən kolonoskopiya istəyib və müayinə nəticəsində aktyorda 3-cü mərhələ yoğun bağırsaq xərçəngi aşkarlanıb.

Tədqiqatlar göstərir ki, diaqnozdan iki il əvvələ qədər ortaya çıxa bilən dörd fərqli simptom var: qarın ağrısı, rektal qanaxma, davamlı ishal və dəmir çatışmazlığı anemiyası. Anemiya adətən illik qan analizlərində aşkar olunur.

Siqel qeyd edir ki, "İnsanların bu təhlükə siqnallarını bilməsi həqiqətən vacibdir." O əlavə edir ki, kolorektal xərçəng simptomlarının çoxu daha yüngül mədə-bağırsaq problemi kimi nəzərdən qaçırıla bilər. "Əgər bu simptomlar davamlıdırsa və xüsusən də birdən çox əlamət varsa," hərəkətə keçmək lazımdır.

Sığortasız kolonoskopiyanın qiyməti nə qədərdir?

Cologuard kimi qeyri-invaziv nəcis testləri müayinəni daha əlçatan etsə də, kolonoskopiya kolorektal xərçəng diaqnozunda qızıl standart olaraq qalır. Doktor Endryu Çan deyir: "Kolonoskopiya və Cologuard kimi testlər üçün sığorta təminatı, adətən, risk faktoru olmayan şəxslər üçün 45 yaşından başlayır."

Orta risk qrupuna daxil olan və heç bir simptomu olmayan, lakin 45 yaşından əvvəl kolonoskopiya etdirmək istəyən şəxslər nəzəri olaraq bunu edə bilərlər, lakin həkim göndərişi tələb olunur. Qiymət müqayisəsi saytı olan GoodRx-ə görə, sığortasız bir kolonoskopiyanın qiyməti 1,250 dollardan 4,000 dollardan çox ola bilər.

Yoğun bağırsaq xərçəngindən qorunmaq üçün nə etməliyəm?

Gənclər arasında kolorektal xərçəng hallarının artdığı aydındır, lakin bunun səbəbi hələ də tam aydın deyil. Tədqiqatlar göstərir ki, bunun əsas səbəbləri 1980-ci illərdən bəri daha çox yayılmış piylənmə və fiziki aktivliyin azalması, bağırsaq mikrobiomundakı dəyişikliklər və ultra-emal olunmuş qidalarla zəngin pəhrizlərdir.

Doktor Çan bildirir ki, erkən skrininq vacib olsa da, insanlar eyni zamanda pəhrizlərini yaxşılaşdırmağa və kifayət qədər idman etməyə diqqət yetirməlidirlər. Bu iki həyat tərzi faktorunun kolorektal xərçəng riskini əhəmiyyətli dərəcədə azaltdığı sübut edilib. "Ümid edirik ki, bu cür müdaxilələrin faydaları skrininqdən kənara çıxacaq," deyə o yekunlaşdırır. "Skrininq vacibdir, lakin digər amilləri də nəzərdən qaçırmamalıyıq."

24 saat