“Qiyamət günü buzlağı” alimlərə təslim olmadı

Buzun dərinliklərində itən ümidlər

Buzda tələyə düşən alətlər - Qiyamət günü buzlağı alimlərə təslim - Yer kürəsinin ən təhlükəli buzlaqlarından biri daha bir qurbanını aldı: bu dəfə buzun dərinliklərində tələyə düşən bir qrup elmi cihaz oldu. Britaniya Antarktika Tədqiqatları Mərkəzi (BAS) və Koreya Qütb Tədqiqatları İnstitutundan (KOPRI) olan tədqiqatçılar qrupu, Antarktidanın Tuayts buzlağı altında buzun necə əridiyini anlamaq üçün avadanlıq yerləşdirməyə çalışırdı. Lakin cihazlar endirilmə prosesinin yarısında buza ilişib qaldı və bununla da elmi tədqiqat layihəsi başlamadan başa çatdı.

BAS-ın okeanoloqu və qazma mühəndisi Kit Makinson verdiyi açıqlamada bildirib: “Antarktidada aparılan çöl işləri həmişə risklərlə doludur. Hər şeyin qaydasında getməsi üçün çox qısa bir zaman pəncərəniz olur. Bu nəticə dərin məyusluq yaratsa da, əldə etdiyimiz məlumatlar elmi baxımdan dəyərlidir və gələcək səylərin formalaşmasına kömək edəcək”.

“Qiyamət Günü Buzlağı” kimi də tanınan Tuayts buzlağı tamamilə çökəcəyi təqdirdə qlobal dəniz səviyyəsinin 65 santimetrə qədər (25 düym) qalxmasına səbəb ola bilər. Bu, alçaqda yerləşən şəhərləri su altında qoymaq və milyonlarla insanı köçkün vəziyyətinə salmaq üçün kifayətdir. Bu nəhəng buz kütləsi olduqca qeyri-sabitdir və onun altından axaraq əriməsinə səbəb olan isti sular haqqında çox az məlumat var. Son ekspedisiyanın arxasında duran alim və mühəndislər Tuayts buzlağı sürətlə hərəkət edən əsas gövdəsinin altındakı okean şəraitini ölçməyi qarşıya məqsəd qoymuşdular.

Buzlağın altında baş verənləri öyrənmək üçün komanda isti sudan istifadə edərək buzda dəliklər açdı və məlumat toplamaq üçün cihazlar dəstini aşağı endirməyə başladı. Qazma quyusu təxminən 1000 metr (3300 fut) dərinliyində və təxminən 30 santimetr (11 düym) enində idi və yenidən donmasının qarşısını almaq üçün davamlı olaraq nəzarətdə saxlanılmalı idi. Cihazlar müvəqqəti olaraq buzun altına yerləşdirildikdən sonra turbulent okean şəraiti və buzlağı aşağıdan əridə biləcək qədər isti suların olduğunu göstərən ölçmələr apardı. Lakin bir-iki il buzun içində qalmalı və peyk vasitəsilə məlumat ötürməli olan stasionar ölçmə sistemini endirmək cəhdi uğursuz oldu. Sistem endirilərkən yolun təxminən dörddə üçünü qət etdikdən sonra quyuda ilişib qaldı. Buna çox güman ki, suyun yenidən donması və ya buzlağın sürətli hərəkəti səbəb olub.

Uğursuzluqdan öyrənmək

Təəssüf ki, tədqiqatçıların cəhdlərini təkrarlamaq üçün vaxtları qalmamışdı, çünki onları Yeni Zelandiyaya aparacaq gəmi fevralın 7-də yola düşməli idi. Sıx qrafik və pisləşən hava şəraiti ilə üzləşən komanda buzda ilişib qalan avadanlıqları tərk etmək məcburiyyətində qaldı. BAS-ın okeanoloqu və qazma qrupunun üzvü Piter Devisin sözlərinə görə, “elmi kəşflərin hüdudlarını aşmağa çalışanda uğursuzluq həmişə bir seçimdir”. O əlavə edib: “Biz bilirik ki, Tuayts buzlağı altındakı istilik buz itkisinə səbəb olur. Tam yerləşdirmənin mümkün olmamasından məyus olsaq da, bu müşahidələr irəliyə doğru mühüm bir addımdır”.

Bu, komandanın Tuayts buzlağı altına cihazlar yerləşdirmək üçün ikinci cəhdi idi. 2022-ci ildə tədqiqatçılar sərt dəniz buzu şəraiti səbəbindən əraziyə çata bilməmişdilər. Bu dəfə isə onlar buz qatını qazaraq keçməyə və avadanlıqları qismən buzlağın altına endirməyə nail oldular. Bundan əlavə, komanda Tuayts buzlağı altındakı isti sular haqqında misilsiz məlumatlar toplamağı bacardı. Bu elmi tədqiqat gələcək missiyalar üçün vacib zəmin yaratdı.

Cənubi Koreyadan olan baş elmi işçi, professor Von Sanq Li yekunda demişdir: “Bu, son deyil. Məlumatlar göstərir ki, çətinliklərə baxmayaraq, bura tədqiqat üçün tam doğru məkandır. Burada öyrəndiklərimiz geri qayıtmaq üçün əsasları daha da gücləndirir”.

Əlavə olaraq, bu xəbər vacib bir mövzudur. Daha çox xəbər üçün səhifəmizi izləyin.Fikirlərinizi bölüşün!

24 saat