Rusiya “Roblox” platformasını nə üçün blokladı?
Roblox platformasına qarşı Roskomnadzorun iddiaları bir neçə gün əvvəl yaranmışdı. 29 noyabr tarixində qurumun mətbuat xidməti platformanın moderasiya sisteminin “orada yayımlanan materialların 100% təhlükəsizliyini təmin etmədiyini” bəyan etmişdi. Roskomnadzorun fikrincə, Roblox-da mövcud olan məzmun "uşaqların mənəvi-əxlaqi inkişafına mənfi təsir göstərə" və onları "qanunsuz hərəkətlərə" sövq edə bilər.
Buna baxmayaraq, platformanın administrasiyası Rusiya tənzimləyicisi ilə əməkdaşlıqdan imtina etməmiş və əvvəllər onun şikayətlərinə reaksiya vermişdi. Məsələn, 2025-ci ilin iyul ayında Roblox-dan "LGBT personajları və LGBT icmasının atributları olan" üç oyun silinmişdi. Bundan əvvəl, yanvar ayında da tərtibatçılar adında ingilisdilli LGBT abbreviaturası olan bir neçə oyunu (dəqiq sayı açıqlanmayıb) silmişdilər.
Roblox-da on milyonlarla oyunun mövcudluğunu nəzərə alsaq, bu hərəkətlər platformanın Rusiyada fəaliyyətini davam etdirməsi üçün yetərli olmadı. Roskomnadzorun bloklanma ilə bağlı bəyanatında bildirilir ki, xidmət vasitəsilə oyunçular terror fəaliyyətinə və qumar oyunlarına cəlb edilə, eləcə də məktəblərə hücum etməyə təhrik edilə bilərlər. Bundan əlavə, qurum vurğulayır ki, uşaqlar Roblox-da, yalnız Rusiyada deyil, digər ölkələrdə də mütəmadi olaraq təcavüzlə üzləşirlər.
Bu mətnin dərc edildiyi anda Roblox nümayəndələri bloklanmaya reaksiya verməmişdilər.
“Roblox”un qlobal populyarlığı və Rusiyadakı mövqeyi
Amerika şirkəti Roblox Corporation 2004-cü ildə David Baszucki (baş icraçı direktor) və Erik Cassel (inkişaf üzrə vitse-prezident) tərəfindən təsis edilib. Erik Cassel 2013-cü ilin fevralında xərçəngdən vəfat etdi. Ukrayna köklü amerikalı Baszucki isə bu günə qədər şirkətə rəhbərlik edir.
Roblox platforması tərtibatçılar tərəfindən 1 sentyabr 2006-cı ildə istifadəyə verilib. Bu, bir çox sadə oyunların yerləşdiyi virtual vitrindir – təxmini qiymətləndirmələrə görə, onların sayı 40 milyondan çoxdur. Layihələrin əksəriyyəti pulsuzdur, lakin bir çoxunda real pulla oyun daxili alışlar etmək mümkündür. Bir çox oyun peşəkar tərtibatçılar tərəfindən deyil, adi oyunçular, çox vaxt uşaqlar tərəfindən Roblox Studio tətbiqi vasitəsilə yaradılır.
Xidmətin populyarlığı 2010-cu illərin sonlarına yaxın artmağa başladı və pandemiya dövründə daha da gücləndi. Hazırda Roblox Corporation-ın bazar kapitallaşması təxminən 65 milyard dollardır. Yaxın keçmişdə, 2025-ci ilin sentyabrında bu rəqəm 95 milyard dollara yaxınlaşmışdı.
Şirkətin iyulda dərc edilmiş maliyyə hesabatına görə, dünya üzrə Roblox-da gündəlik aktiv istifadəçilərin orta sayı təxminən 112 milyona çatır və bu göstərici daim artır. Rəsmi veb-saytda daha da təsir edici bir rəqəm – 151 milyon – göstərilir. Bu, uşaqlar arasında populyar olan digər oyun – Minecraft-dan xeyli çoxdur.
Rusiya, Roblox Corporation üçün əsas bazarlardan biridir. Ukraynaya genişmiqyaslı işğalın başlamasından sonra bir çox oyun şirkəti, məsələn, Sony, Nintendo və Minecraft hüquqlarına sahib olan Microsoft, ölkədən çıxdı. Roblox isə onlardan fərqli olaraq ölkədə fəaliyyətini davam etdirirdi.
2022-ci ilin sentyabrında David Baszucki bildirmişdi ki, Rusiyada platformanın gündəlik aktiv auditoriyası iki milyondan çoxdur. Bu göstəriciyə görə, ölkə ABŞ, Braziliya və Filippindən sonra dördüncü yerdə idi. Ölkələr üzrə aktual rəsmi statistika yoxdur. Lakin bəzi qiymətləndirmələrə görə, hazırda Rusiya auditoriya sayına görə dünyada üçüncü yerdədir. Bu ölkədən olan oyunçuların payı ümumi auditoriyanın təxminən 8%-ni təşkil edir. Bu məlumatlara əsasən, hər gün Rusiyadan təxminən yeddi milyon insan Roblox oynayır.
Platformanın bloklanması və uşaq təhlükəsizliyi ilə bağlı beynəlxalq narahatlıqlar
Rusiya, Roblox-un bloklanmasına qərar verən təxminən on ölkə arasındadır. Onların bir çoxu, məsələn, Türkiyə, İraq və ya Qətər, bu qərarı uşaqların təhlükəsizliyi qayğısı ilə əlaqələndirirlər. Bəzi ölkələrdə, məsələn, BƏƏ-də bloklanma müvəqqəti xarakter daşımışdı. Ayrı-ayrı hallarda isə yerli hakimiyyət orqanları siyasi səbəblərə əsaslanırlar. Məsələn, Çin oyunda "antikommunist təbliğat" görmüşdü.
Platformada həqiqətən də cari siyasi gündəliyi bu və ya digər şəkildə əks etdirən istifadəçi oyunları tapmaq mümkündür. Məsələn, onlardan biri Rusiya ilə Ukrayna arasındakı müharibəyə həsr olunub. Lakin tez-tez belə məzmun oyunun özünə aid olmur, sadəcə bəzək kimi istifadə edilir. Məsələn, 2024-cü ildə İsrail və Fələstin arasındakı kəskinləşən münaqişə fonunda bəzi layihələrdə ya bir, ya da digər ölkənin bayraqlarına rast gəlinirdi. Oyunçular isə bu zaman siyasətlə heç bir əlaqəsi olmayan işlərlə məşğul olurdular, məsələn, maneələri keçirdilər.
Lakin platformada uşaq təhlükəsizliyi və təcavüz problemi həqiqətən mövcuddur. 2024-cü ilin sonunda Hindenburg Research investisiya şirkəti Roblox-u "pedofil cəhənnəmi" adlandıran bir araşdırma yayımladı. Onun müəllifləri iddia edirdilər ki, şirkət moderatorlara qənaət edir, eləcə də onlara pedofiliya və uşaqların təqibi ilə mübarizə aparmaq üçün yetərli səlahiyyətlər vermir.
Bu araşdırmanın qərəzsizliyi şübhə altında olsa da, bir çox jurnalist oyunlarda yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün nəzərdə tutulmayan məlumatlara rast gəlinə biləcəyini və ya uşağı psixoloji olaraq travma edə biləcək vəziyyətlərlə qarşılaşmanın mümkünlüyünü təsdiqləyir.
Noyabrın əvvəlində The Guardian jurnalisti Sarah Martin bir həftə ərzində özünü uşaq kimi göstərərək Roblox-da vaxt keçirdiyini bildirdi. Bu müddət ərzində o, mütəmadi olaraq kiberbullinqə məruz qalıb, çox qəddar oyunlara düşüb, avatarı virtual cinsi zorakılığa məruz qalıb. Bütün bunlar isə oyunda aktivləşdirilmiş valideyn nəzarəti funksiyalarına baxmayaraq baş verib.
Bloomberg-in Roblox-a həsr olunmuş keçən ilki materialında jurnalistlər 2018-ci ildən bəri ABŞ-da oğurluq və ya təcavüzdə ittiham olunan iyirmidən az olmayan şəxsin həbs edildiyini yazmışdı. Onlar qurbanları ilə bu onlayn platformada mövcud olan oyunlarda tanış olmuşdular.
Roblox Corporation bütün ittihamlara və məhkəmə iddialarına yetkinlik yaşına çatmayanlar üçün xidmətin istifadə qaydalarını sərtləşdirməklə reaksiya verir. Bu yaxınlarda şirkət 2026-cı ilin yanvarından etibarən uşaqların platformada tanımadıqları böyüklərlə ünsiyyət qura bilməyəcəyini elan etdi. Yetkinlik yaşına çatmayan istifadəçilər bir neçə yaş kateqoriyasına bölünəcək və onlara yalnız öz yaşıdları və ya etibarlı şəxslərlə ünsiyyət qurmağa icazə veriləcək.
Eyni zamanda, Roblox-un yaradıcıları oyunçuların özlərinə moderator rolunu götürməsinə qarşı fəal şəkildə çıxış edirlər. Noyabrın sonunda Wired nəşri Schlep ləqəbli 22 yaşlı Texaslı bir istifadəçinin hekayəsini danışdı. O, digər oyunçulardan ibarət qrupla birlikdə platformada qruminglə məşğul olan şəxsləri izləyirdi. O, nəticələri 2.3 milyondan çox abunəçisi olan YouTube kanalında paylaşırdı.
Schlep iddia edir ki, şübhəlilər haqqında bütün məlumatları hüquq-mühafizə orqanlarına ötürürdü. Onun sözlərinə görə, bu, uşaqların cinsi istismarı şübhəsi ilə ən azı altı kişinin həbsinə səbəb olub. Avqust ayında Roblox administrasiyası Schlepdən digər istifadəçiləri təqib etməyi dayandırmasını tələb etdi və onun hesabını blokladı.
Roblox ilə bağlı saysız-hesabsız qalmaqallar fonunda, Rusiya hakimiyyətinin ən azı bir iddiasını qərb jurnalistləri qəribə adlandırırlar. Xüsusilə, Engadget nəşri oyunun "LGBT təbliğatı"nda ittiham edilə bilməyəcəyini vurğulayır. Sadəcə ona görə ki, belə bir hadisə mövcud deyil.
Rusiya istifadəçiləri üçün Roblox platforması əvəzsizdir
Onlayn xidmətlərdəki nasazlıqları izləyən Downdetector saytının şərhlərində istifadəçilər nə üçün yalnız "qəribə" oyunların deyil, bütün platformanın bloklandığını soruşurlar. Onlardan bəziləri bloklanmanın səbəbinin Sankt-Peterburqda 13 yaşlı qızın - guya Roblox fanatının - anasını öldürməsi ilə bağlı olduğunu güman edirlər.
Bu yazı dərc edildiyi anda platforma, Rusiyadakı bir çox digər tətbiqlər kimi, VPN vasitəsilə əlçatandır. Lakin Roblox ilk növbədə oyun xidmətidir, burada yaxşı əlaqə keyfiyyəti vacibdir. VPN ilə, xüsusilə pulsuz xidmətlər (uşaqların əksəriyyətinin ödəyə biləcəyi yeganə xidmətlər ola bilər) ilə normal oyun oynamaq daha çətindir.
Roblox-da oyun inkişafı ilə məşğul olan "Master Workshop 15" studiyasının rəhbəri Yaroslav Kravtsov vurğulayır ki, hazırda Rusiyada Amerika platformasını əvəz edə biləcək heç bir xidmət yoxdur. O hesab edir ki, alternativ axtarışında uşaqlar fırıldaqçılarla qarşılaşa bilərlər.
Sosial şəbəkələrdə Rusiyalı istifadəçilərin #вернитероблокс həştəqi ilə minlərlə videosu artıq yayılıb. Onların arasında videopetisiya, Roskomnadzora çağırışlar və sadəcə Roblox platformasının bloklanmasının ləğvi üçün yalvarışlar tapmaq olar. Onlardan bəziləri ironik şəkildə şikayətlənir ki, sevimli platformaları olmadan psixoloji problemlər yaşayırlar. Bəzi oyunçular da platformanın bloklanması səbəbindən oyun daxili əşyalara xərclədikləri çoxlu pulu itirdiklərini qeyd edir və onların geri qaytarılmasını tələb edirlər.
Bəzi sosial media istifadəçiləri hesab edirlər ki, gənc yaşda sevimli xidmətin ədalətsiz bloklanması ilə üzləşərək, uşaqlar çox şey öyrənəcəklər. Texnologiya nəşri Tom's Guide artıq Roblox üçün ən yaxşı VPN-ləri sadalayan səhifələrindən birində trafikin kəskin artdığını qeyd edir. Bu trafikin demək olar ki, hamısı Rusiyadan olan istifadəçilər tərəfindəndir.
Auditoriyanın əhəmiyyətli bir hissəsi üçün Roblox sadəcə çoxlu pulsuz oyunları olan bir platforma deyil, həm də ünsiyyət vasitəsidir. Bu, böyüklərin çətin başa düşdüyü bir növ sosial şəbəkədir. Xidmətin dəstəklənməsi ilə bağlı videolarda uşaqlar bəzi oyunlarda uyğunsuz məlumatlara rast gəlinə biləcəyini etiraf edirlər. Lakin onlar vurğulayırlar ki, belə məlumatlara internetin demək olar ki, hər yerində rast gəlmək mümkündür.
Oxucu Şərhləri
Hələlik heç bir şərh yazılmayıb. İlk şərhi siz yazın!
Şərh Yaz