SON DƏQİQƏ: İsrail mətbuatından flaş iddia: Tramp İrana hücumu son anda durdurdu.

İrandakı kütləvi etirazlar və qlobal diqqət

SON DƏQİQƏ İsrail mətbuatından flaş - 28 Dekabr tarixindən etibarən İranda davam edən və rejimyönlü əleyhinə ən kütləvi etirazlara çevrilən nümayişlər, Yaxın Şərqi və qlobal tarazlıqları sarsıtmağa davam edir. Ölkə ərazisində minlərlə insanın küçələrə çıxdığı etirazlarda 2 min 500-dən çox şəxsin həyatını itirdiyi bildirilərkən, Vaşinqtonun atacağı addım bütün dünyanın diqqət mərkəzinə çevrilib.

Hərbi əməliyyat son anda təxirə salındı

İsrailin Walla xəbər saytı sensasiyalı bir iddia ilə çıxış edərək, ABŞ Prezidenti Donald Trumpın müdaxiləsi ilə son anda İrana qarşı planlaşdırılan hərbi müdaxilənin təxirə salındığını qeyd edib. Xəbərdə hərbi analitik Amir Bohbotun ifadələrinə yer verilərək bildirilib ki, "Hücum baş verməzdən cəmi bir neçə dəqiqə əvvəl ləğv edildi. Qatardakı ABŞ-a məxsus Əl-Udeyd Hərbi Bazasından qalxdığı iddia edilən təyyarələrə isə geri dönmələri və gözləmə rejimində qalmaları tapşırıldı."

"Sürətli və qəti zərbə" tələbi

Bununla birlikdə, ABŞ-ın NBC News yayım quruluşunun bir ABŞ rəsmisinə, danışıqlara yaxın iki şəxsə və Ağ Evə yaxın bir mənbəyə istinadən verdiyi məlumata görə, Trump milli təhlükəsizlik komandasına İrana qarşı həyata keçiriləcək ehtimal olunan hərbi müdaxilənin "rejimə sürətli və qəti zərbə endirməsini", həftələr və ya aylarla davam edəcək uzunmüddətli bir müharibəyə səbəb olmamasını istədiyini bildirib. Ağ Evə yaxın mənbə, "Əgər Trump nə isə edəcəksə, bunun qəti və yekun olmasını istəyir" deyə qeyd edib.

Lakin ABŞ rəsmisi və danışıqlara yaxın iki şəxsin sözlərinə görə, Trumpın məsləhətçiləri bu günə qədər İran rejiminin ABŞ-ın hərbi hücumu nəticəsində sürətlə süqut edəcəyinə dair bir təminat verə bilməyiblər və əlavə olaraq, İranın qisas alma ehtimalına qarşı Yaxın Şərqdə kifayət qədər hərbi qüvvəyə malik olmadıqları ilə bağlı narahatlıqlarını dilə gətiriblər. Bu dinamiklərin Trumpı ən azı ilkin olaraq İrana daha məhdud bir hərbi müdaxiləni təsdiqləməyə, lakin lazım gələrsə hərbi əməliyyat keçirmə variantını qoruyub saxlamağa yönəldə biləcəyi bildirilir.

Trumpın İrandakı etirazçılara verdiyi söz

Vəziyyətin sürətlə inkişaf etdiyi, çərşənbə günü günorta saatlarına qədər hələ heç bir qərarın verilmədiyi bildirilib. Trumpın İrandakı etirazçılara dəfələrlə verdiyi, rejimi devirmə səylərində onları dəstəkləmək üçün ABŞ-ın hərbi müdaxilə edəcəyi yönündəki sözlərini yerinə yetirməyə hazır olduğunu söylədiyi ifadə edilib.

Tehrana necə qisas alınacaq?

Ağ Evdən ikinci bir rəsmi isə Trumpın çərşənbə axşamı Michigan-dan qayıtdıqdan sonra vitse-prezident James David Vance-in sədrliyi ilə İran haqqında bir toplantıya qatıldığını qeyd edib. Rəsmiyə görə, Trump İrandakı təxmini ölüm sayı ilə bağlı məlumatlandırılıb və bu mövzu haqqında əlavə məlumat istəyib. Ağ Evdə saatlarla davam edən danışıqlarda, həmçinin İrana qarşı bir hücumda ABŞ-ın hərbi hədəflərinin nə olacağı və Tehranın necə qisas ala biləcəyi müzakirə edilib.

Mənbələr isə, "ABŞ Mərkəzi Komandanlığı Trump üçün hərbi variantlar hazırlamışdı; bu variantlar son günlərdə ona təqdim olundu və indi də üzərində təkmilləşdirmələr aparıldı" ifadələrini işlədib.

Müdaxilənin səbəbləri müzakirə mövzusu

ABŞ rəhbərliyində qərarvermə prosesi davam edərkən, Ağ Evə yaxın rəsmilərə görə, Vaşinqtonun bu mərhələdə yalnız hərbi müdaxilənin necə deyil, həm də niyə ediləcəyini də dəyərləndirdiyi vurğulanır. Masadakı ssenarilər arasında Tehranın mövcud rəhbərliyini devirmək, rejimin təzyiq aparatını zəiflətmək, yaxud İranı nüvə silahı məsələsində geri addım atmağa məcbur etmək var. Lakin hansı yolun seçiləcəyi hələ də dəqiqləşməyib.

Edam dayandırıldı, lakin Trumpın barmağı hələ də tətikdədir

Trump çərşənbə günü Oval Ofisdən etdiyi son açıqlamada, İrandakı zorakılığın dayandığı və 26 yaşlı Efran Soltaninin edam edilməyəcəyi barədə rəsmi mənbələrdən məlumat aldığını bildirib. Trump, “Mənə qətllərin dayandığı və edamın ləğv edildiyi söylənildi” ifadələrini işlədib. Lakin ABŞ Prezidenti hərbi variantı açıq şəkildə istisna etməkdən çəkinərək, “Vəziyyəti izləyəcəyik və görəcəyik” sözləri ilə müdaxilə ehtimalını bilərəkdən qeyri-müəyyən saxlayıb. Bu da beynəlxalq ictimaiyyətdə “Trumpın barmağı hələ də tətikdədir” şərhlərinə səbəb olub.

Geri dönüşü olmayan qərar əvvəli son addımlar

ABŞ mərkəzli xəbər agentliklərinə danışan iki Avropalı rəsmi, ABŞ-ın hərbi müdaxiləsinin hələ də mümkün göründüyünü iddia edərkən, rəsmilərdən biri bu addımın növbəti 24 saat ərzində də atıla biləcəyini dilə gətirib. Diplomatik dairələrdə, Vaşinqtonun geri dönüşü olmayan bir qərar əvvəlində son addımlarını atdığı qiymətləndirmələri aparılır.

Hərbi cəbhədə hazırlıqlar davam edir

Digər tərəfdən, hərbi cəbhədə hazırlıqların davam etdiyinə dair əlamətlər diqqət çəkir. Wall Street Journal-a danışan bir ABŞ Hərbi Dəniz Qüvvələri rəsmisi, Trumpın hərbi müdaxiləyə qərar verməsi halında manevr sahəsinin məhdud ola biləcəyini söyləyib. Rəsmiyə görə, hərbi personalın və avadanlığın əhəmiyyətli bir hissəsinin əvvəllər Karib dənizinə yerləşdirilmiş olması, variantları daraltsa da, tamamilə aradan qaldırmır.

Bir həftəlik gizli hərbi daşınma

Bu mənzərəni gücləndirən digər bir inkişaf da çərşənbə gecəsi üzə çıxdı. Bir təyyarədaşıyan gəmi donanmasının Cənubi Çin dənizindən Yaxın Şərqi əhatə edən CENTCOM bölgəsinə köçürülməsi barədə əmr verildiyi bildirildi. Bu hərbi daşınmanın təxminən bir həftə davam edəcəyi, lakin qərarın simvolik deyil, əməliyyat əhəmiyyəti daşıdığı ifadə edilərkən, Trumpın Tehrana qarşı mümkün bir əməliyyatda vaxt qazanmaq üçün Oval Ofisdə hücumu çox da dilə gətirmədiyi düşünülür.

Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Oman Trumpı çəkindirməyə çalışdı

Səudiyyə Ərəbistanı, Qətər və Omanın, bölgədə "ciddi və nəzarətdən çıxa bilən nəticələr" doğuracağı narahatlığı ilə ABŞ Prezidenti Donald Trumpı İrana qarşı bir hücumdan çəkindirməyə çalışdığı bildirilib. AFP-yə danışan yüksək səviyyəli bir Səudiyyə rəsmisi, Körfəz ölkələrinin Trumpa İrana xoş niyyətini göstərmək üçün bir şans verilməsi istiqamətində intensiv və son an diplomatik təşəbbüslərdə bulunduğunu söyləyib.

Gözləmə-görmə siyasəti

Bununla birlikdə, Trump 14 Yanvarda verdiyi bir müsahibədə İrandakı mövcud rəhbərliyin süqut edə biləcəyi fikrini təkrarlayıb. Son Şahın oğlu Rza Pəhləvi üçün “çox yaxşı bir adam” ifadəsini işlədən Trump, buna baxmayaraq dəstəyə dair qəti bir mesaj verməyib. “Yaxşı görünür, lakin ölkəsindəki vəziyyəti necə idarə edəcəyini bilmirəm. Hələ orada deyilik” sözləri, Vaşinqtonun gözləmə-görmə siyasətini davam etdirdiyinə işarə edib.

İrandan qisas siqnalı

Tehran cəbhəsindən gələn açıqlamalar isə sərtliyini qoruyur. İran İnqilab Keşikçiləri Qvardiyasının rəhbəri, ABŞ və ya İsraildən gələ biləcək bir hücuma “qətiyyətlə cavab veriləcəyi” barədə xəbərdarlıq edərək, ABŞ-ın dünyadakı bazalarını işarə edib. İran rəhbərliyi, ölkədəki rejim əleyhinə hərəkatın arxasında ABŞ və İsrailin dayandığını iddia edir.

"Tam nəzarətə sahibik"

Buna qarşılıq, İran Xarici İşlər naziri Abbas Arakçi Fox News-a verdiyi müsahibədə nəzarətin tam təmin edildiyini iddia edib. "Artıq vəziyyət sakitdir, tam nəzarətə sahibik" deyən Arakçi, yaxın gələcəkdə edamların olmayacağını da bildirib.

BMT-də İran gündəmli toplantı

İrandakı böhran beynəlxalq gündəmin də mərkəzinə çevrilib. ABŞ-ın tələbi ilə məsələ Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasının gündəminə gətirilib. Bu gün New Yorkda keçiriləcək iclasda Yaxın Şərqdəki hadisələr müzakirə ediləcək.

Hava sahəsi yenidən açıldı

Gərginliyin artması ilə birlikdə İran, hava sahəsini təxminən beş saat ərzində demək olar ki, bütün uçuşlara bağladı. FlightRadar24-ün X (keçmiş Twitter) platforması üzərindən paylaşdığı məlumatlara görə, yalnız beynəlxalq uçuşlara və əvvəlcədən icazə almış havaya qalxmalara icazə verilib. Hava sahəsi cümə axşamı səhər erkən saatlarda yenidən açılıb.

"Dərhal tərk edin" çağırışı

Bölgədəki riskin artması səbəbindən Qərb ölkələri də hərəkətə keçib. Pentaqonun ABŞ vətəndaşlarına İranı dərhal tərk etmələri çağırışından sonra bir çox ölkə oxşar addımlar atıb. İngiltərə Qatardakı hava bazasından personalını geri çəkməyə başladı və Tehrandakı səfirliyini müvəqqəti olaraq bağladı. Polşa isə vətəndaşlarına İranı dərhal tərk etmələri çağırışını edib.

Qatardakı bazada fəallıq

Qətərin paytaxtı Dohada isə ABŞ-ın Əl-Udeyd Hava Bazasında artan regional gərginlik səbəbindən qabaqlayıcı tədbirlər görüldüyü, bəzi Amerika personalının baza xaricinə çıxarıldığı təsdiqlənib.

Nə baş vermişdi?

İranda 28 Dekabr 2025-ci ildə ölkədə yerli valyutanın xarici valyutalar qarşısında yüksək dəyər itirməsi və iqtisadi problemlər səbəbindən Tehran Böyük Çarşısında ticarətçilərin başlatdığı etirazlar, ölkənin bir çox şəhərinə yayılmışdı.

İranın paytaxtı Tehranda 8 Yanvarda şiddətlənən etirazlar zamanı baş verən hadisələrdən sonra ölkə rəhbərliyi internetə girişi əngəlləmişdi.

Mənbəyə görə, bu xəbər aktuallığını qoruyan bir mövzudur. Daha çox xəbər üçün səhifəmizi izləyin.Fikirlərinizi bölüşün!

24 saat