Yerin dərinliyindəki sirli strukturlar maqnit sahəsinə milyonlarla ildir təsir edir

Yerin dərinliklərində gizlənən iki nəhəng struktur

Yerin dərinliyindəki sirli strukturlar maqnit - Bir qrup geoloq Yerin dərinliklərində gizlənən, qitə ölçüsündə iki qədim və olduqca isti strukturun son 265 milyon il ərzində planetin maqnit sahəsini formalaşdırdığına dair ilk dəlilləri aşkar edib.

Böyük aşağı sürüşmə sürətli vilayətlər (LLVP) adlanan bu iki kütlə planetimizin ən böyük və müəmmalı obyektlərindən sayılır. Mövcud hesablamalara görə, hər biri Afrika qitəsi ilə müqayisə oluna biləcək ölçüdədir və Yer səthindən 2900 kilometr dərinlikdə yerləşir. Bu quruluşlar təsəvvür edildiyi kimi bərk qaya və ya metal bloklarından deyil, mantiyanın nizamsız formalaşmış sahələrindən ibarətdir. Həmin zonalarda mantiya materialı ətrafdakı materialdan daha isti, sıx və kimyəvi cəhətdən fərqlidir. Onların ətrafını seysmik dalğaların daha sürətlə hərəkət etdiyi, nisbətən sərin materialdan ibarət bir “halqa” əhatə edir.

Geoloqlar bu anomaliyaların mövcudluğundan 1970-ci illərin sonlarından şübhələnsələr də, onların varlığını yalnız iyirmi il sonra təsdiqləyə bilmişdilər. Daha on il davam edən araşdırmalardan sonra isə alimlər artıq bu strukturların Yerin maqnit sahəsinə birbaşa təsir etmək gücündə olduğunu bildirirlər.

LLVP-lər nüvənin davranışını necə dəyişdirir?

Liverpul Universitetinin tədqiqatçılarının rəhbərliyi ilə aparılan və bu həftə Nature Geoscience jurnalında dərc olunan araşdırmaya görə, LLVP-lər ilə onları əhatə edən mantiya materialı arasındakı temperatur fərqi nüvədəki maye dəmirin axınını dəyişdirir. Yerin maqnit sahəsi məhz bu dəmir axını nəticəsində yaranır.

Mantiyanın soyuq və ifrat isti zonaları birlikdə təsir göstərərək, bölgədən asılı olaraq maye dəmirin axınını ya sürətləndirir, ya da yavaşladır ki, bu da bir asimmetriya yaradır. Məhz bu qeyri-bərabərlik maqnit sahəsinin bu gün müşahidə etdiyimiz qeyri-müntəzəm formanı almasına səbəb olur.

Simulyasiyalar və tədqiqatın əhəmiyyəti

Tədqiqat qrupu mövcud mantiya məlumatlarını təhlil edərək superkompüterlərdə simulyasiyalar həyata keçirib. Onlar mantiyanın homogen olduğu təqdirdə maqnit sahəsinin necə görünməli olduğunu, bu fərqli strukturları daxil etdikdə isə necə davrandığını müqayisə ediblər. Sonra hər iki ssenari real maqnit sahəsi məlumatları ilə tutuşdurulub. Yalnız LLVP strukturlarını nəzərə alan model hazırda müşahidə olunan qeyri-müntəzəmlikləri, əyilmələri və naxışları təkrarlaya bilib.

Geodinamo simulyasiyaları həmçinin göstərib ki, maqnit sahəsinin bəzi hissələri yüz milyonlarla il ərzində nisbətən sabit qalsa da, digər hissələri əhəmiyyətli dərəcədə dəyişib. Tədqiqatın ilk müəllifi və Liverpul Universitetinin Geomagnetizm professoru Endi Biggin mətbuata açıqlamasında bildirib: “Bu nəticələr Pangeya kimi qədim qitə konfiqurasiyalarının formalaşması və parçalanması ilə bağlı suallara cavab tapmaq üçün də mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Həmçinin qədim iqlim, paleobiologiya və təbii sərvətlərin yaranması ilə bağlı uzun müddətdir davam edən qeyri-müəyyənlikləri aradan qaldırmağa kömək edə bilər”.

O, əlavə edib: “Bu sahələrdə uzun müddət belə hesab olunurdu ki, Yerin maqnit sahəsi uzun dövrlər üzrə ortalamada planetin fırlanma oxuna uyğunlaşmış mükəmməl bir çubuq maqnit kimi davranır. Bizim nəticələrimiz isə göstərir ki, bu, tam olaraq doğru olmaya bilər”.

Qeyd edək ki, bu xəbər aktuallığını qoruyan bir mövzudur. Bizi izləməyə davam edin.Fikirlərinizi bölüşün!

24 saat