İran sanksiyaların ləğvi üçün zənginləşdirilmiş uranı seyrəltməyi təklif edir

Negotiations ‘very serious’ - İran sanksiyaların ləğvi üçün zənginləşdirilmiş - İranın atom enerjisi idarəsinin rəhbəri bildirib ki, Tehran ABŞ sanksiyaları ləğv edərsə, yüksək dərəcədə zənginləşdirilmiş uranı seyreltməyə hazırdır. Bu, Birləşmiş Ştatların əsas tələbinə qarşı müəyyən çevikliyin göstəricisidir.

İranın dövlətə məxsus IRNA xəbər agentliyinin məlumatına görə, Məhəmməd Eslami bazar ertəsi jurnalistlərə verdiyi açıqlamada deyib ki, İranın silah dərəcəsinə yaxın olan 60 faiz zənginləşdirilmiş uranı seyreltmə ehtimalları "bütün sanksiyaların qarşılığında ləğv olunmasından" asılı olacaq.

Eslami İranın bütün sanksiyaların, yoxsa məhz ABŞ tərəfindən tətbiq edilənlərin aradan qaldırılmasını gözlədiyini dəqiqləşdirməyib.

Uranın seyreldilməsi, onun zənginləşdirmə səviyyəsini azaltmaq üçün başqa materialla qarışdırılması deməkdir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nüvə nəzarəti qurumunun məlumatına görə, İran nüvə silahına malik olmayan, uranı 60 faizə qədər zənginləşdirən yeganə dövlətdir.

ABŞ Prezidenti Donald Tramp dəfələrlə İranın zənginləşdirməyə tam qadağa tətbiq edilməsini tələb etmişdir. Bu, Tehran üçün qəbuledilməz bir şərtdir və 2015-ci ildə dünya gücləri ilə əldə edilmiş, indi qüvvədə olmayan nüvə proqramı sazişindən daha az əlverişlidir.

İran özünün mülki nüvə proqramına sahib olmaq hüququnu müdafiə edir. Bu hüquq, İranın və digər 190 ölkənin imzaladığı Nüvə Silahlarının Yayılmaması Müqaviləsinin müddəalarına əsaslanır.

Eslami uranın zənginləşdirilməsi ilə bağlı bu şərhləri verərkən, İranın Ali Milli Təhlükəsizlik Şurasının rəhbəri Əli Laricani, ABŞ və İran arasında vasitəçiliklə danışıqlara ev sahibliyi edən Omanda çərşənbə axşamı səfərə hazırlaşırdı.

Əl-Cəzirənin Tehran müxbiri Əli Haşem bildirdi ki, İran hökumətinin ən yüksək səviyyəli rəsmilərindən biri olan Laricaninin davam edən danışıqlarla bağlı mesajları çatdıracağı ehtimal olunur.

Tramp İranla danışıqların bu həftə davam edəcəyini söylədi.

Nüvə proqramı ilə bağlı Danışıqlar "Çox Ciddi"

Həm ABŞ, həm də İran danışıqlardakı irəliləyişləri ilə bağlı ziddiyyətli siqnallar vermişdir. İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçı İranın "danışıqlarda çox ciddi olduğunu" və "nəticələr əldə etmək üçün həvəsli" olduğunu bildirib. Lakin o əlavə edib: "Birləşmiş Ştatlara qarşı Amerika Birləşmiş Ştatlarının öz davranışlarından irəli gələn etimadsızlıq divarı var."

IRNA-nın məlumatına görə, İran Prezidenti Məsud Pezeşkian davam edən danışıqları "ədalətli və balanslı həllə nail olmaq üçün vacib bir fürsət" adlandırıb. Agentlik əlavə edib ki, o, İranın "nüvə hüquqları üçün təminatlar" və "ədalətsiz sanksiyalar"ın ləğvini axtardığını vurğulayıb.

Tramp isə cümə günü danışıqların son turunu "çox yaxşı" qiymətləndirib, lakin İran razılaşmaya gəlməzsə, onu "ağır nəticələr"lə xəbərdar etməyə davam edib.

ABŞ prezidenti deyib: "Onlar razılaşma əldə etmək istəyirlər, etməlidirlər də. Razılaşmasalar, nəticələrini bilirlər."

İki tərəf danışıqlar barədə razılığa gəlməzdən əvvəl, Tramp dəfələrlə İranı iyun ayında baş verən 12 günlük İsrail-İran müharibəsi zamanı ABŞ-ın üç İran nüvə obyektinə endirdiyi zərbələrdən "daha pis" bir hücumla hədələmişdi. O, Yaxın Şərqə təyyarədaşıyan gəmi və müşayiət edən hərbi gəmilər yerləşdirməklə təzyiqi artırmışdı.

Çərşənbə günü Trampın ABŞ-a səfər edən İsrailin Baş Naziri Binyamin Netanyahu ilə görüşməsi gözlənilir. Netanyahu ABŞ-ı İranla danışıqlarında sərt mövqe tutmağa çağırır, yalnız nüvə proqramı ilə bağlı deyil, həm də ballistik raketləri və regional müttəfiqlikləri barədə güzəştlər tələb edir.

King's Kollec Londonun təhlükəsizlik tədqiqatları üzrə dosenti Andreas Krieg bildirib ki, ABŞ və İran bir neçə həftə əvvələ nisbətən "razılaşmaya daha çox yaxınlaşmış" kimi görünürlər, baxmayaraq ki, münaqişə riski hələ də yüksəkdir.

Krieg Əl-Cəzirəyə deyib: "Trampın dediyi kimi, ABŞ-ın 'armadası' hələ də bölgədədir, bu o deməkdir ki, amerikalılar tərəfindən İran rejiminə qarşı təzyiq davam edir. Lakin bu təzyiqin işləməsi səmərəli görünür və iranlılar güzəştlər etmək məcburiyyətində qalırlar."

O əlavə edib: "Körfəz ölkələrindən – Qətərdən, Omandan – və bütün digər iştirakçılardan, o cümlədən amerikalılardan gələn bütün mesajlar çox müsbət olub. İranlıların özlərinin rəyləri də çox müsbət idi."

Krieg yekun olaraq deyib: "Məncə, hazırda qarşılaşdığımız problem, bu strateji çərçivədə əldə etdiyimiz bu impulsun təfərrüatların incəliklərinə necə çevriləcəyidir."

24 saat