Suriya Qəbilələr və Tayfalar Məclisindən Süveyda Açıqlaması
Suriya Qəbilələr və Tayfalar Məclisi (SKAM) Süveydadakı vəziyyətlə bağlı yazılı bəyanat yayıb. Bəyanatda Dəməşq hökumətinin yerli qruplarla koordinasiyalı şəkildə elan etdiyi atəşkəsin qorunmasına çağırış edilib. Həmçinin, "Qanunsuz qruplar tərəfindən razılaşmanın hər hansı şəkildə pozulması, tayfa üzvləri tərəfindən sərt cavablandırılacaqdır" ifadəsi yer alıb.
Süveyda şəhərindəki qarşıdurmaların mərkəzində dayanan Dürzi lider Hikmət əl-Hicri qrupu isə öz bəyanatında Dəməşq hökumətinə bağlı təhlükəsizlik qüvvələrinin və tayfa döyüşçülərinin bütün bölgələrdən tamamilə çıxarılmasını tələb edib.
Hadisələrin Arxası
İyulun 13-də Süveydada Bədəvi ərəblər ilə bəzi Dürzi qrupları arasında silahlı toqquşmalar başlayıb. Müdaxiləyə gələn Suriya təhlükəsizlik qüvvələri pusquya düşürülüb. Genişlənən toqquşmalar atəşkəs elan edilməklə dayandırılıb. Lakin Hikmət əl-Hicriyə bağlı Dürzi qüvvələri atəşkəsi pozub.
İsrail ordusu iyulun 16-da Suriya Prezident iqamətgahına, Baş Qərargah və Müdafiə Nazirliyinə zərbələr endirib. Suriya ordusu Süveyda şəhərindən çəkilərkən, Hicri qrupu Bədəvi ailələrini yerindən-yurdundan etməyə və edam etməyə başlayıb. Kənardan minlərlə tayfa döyüşçüsü Bədəvi ərəblərə dəstəyə gəlib.
Suriya hökuməti iyulun 19-da təhlükəsizlik qüvvələrini Süveyda şəhərində yenidən yerləşdirməyə başlayaraq, Bədəvi və tayfa döyüşçülərinin demək olar ki, hamısının şəhərdən çıxarılmasını təmin edib. İyulun 13-dən bəri yüzlərlə silahlı və ya mülki şəxsin öldüyü, bu sayın daha yüksək ola biləcəyi təxmin edilir.
Oxucu Şərhləri
SKAM-ın bəyanatının tam mətninə və ya etibarlı mənbələrə istinad etməyə gəldikdə, bu cür məlumatların əldə edilməsi çətin ola bilər və məqalənin ümumi məqsədi hadisələrin mahiyyətini çatdırmaqdır. Dürzi icmasının rolu isə, Süveydadakı yerli hakimiyyət və qüvvələr arasında mühüm bir mövqeyə sahib olduqları üçün təbii ki, məqalənin əsas məqamlarından biridir. Bu mövzulara dair daha dərin təhlil, müxtəlif mənbələrdən əlavə araşdırma tələb edə bilər.
Məqalədə qeyd olunduğu kimi, Suriya Qəbilələr və Tayfalar Məclisinin (SKAM) atəşkəsə çağırması və pozuntulara qarşı sərt tədbirlər vəd etməsi, keçmişdə nadir görülən bir vəziyyətdir. Bu, yerli qrupların mərkəzi hökumətin təsirindən daha çox öz müstəqilliyinə üstünlük verməsini göstərə bilər. Lakin, bu addım Dürzilər daxil olmaqla bölgədəki müxtəlif qüvvələrin bir araya gəlməsinin bir nəticəsidir.
Hikmət əl-Hicri kimi Dürzi liderlərinin bəyanatları və Dəməşq hökumətindən təhlükəsizlik qüvvələrinin bölgədən tamamilə çıxarılmasını tələb etmələri də bu durumun özəlliyini vurğulayır. Hadisələrin gedişatı göstərir ki, SKAM-ın çağırışı, Dəməşq hökumətinin bu bölgədəki rolunu və müxtəlif qrupların atəşkəsə riayət etmə istəyini müəyyən edəcək. Sizin də qeyd etdiyiniz kimi, beynəlxalq müdaxilə də bu prosesdə mühüm rol oynaya bilər. Bu mənada, mövcud vəziyyət təkcə keçmiş münaqişələrlə eyni deyil, həm də özündə yeni dinamikalar ehtiva edir.
Bununla belə, gəlin məsələnin başqa bir tərəfini də nəzərə alaq. SKAM-ın bəyanatında "qanunsuz qruplar" ifadəsi istifadə olunur. Bu ifadənin məzmunu və kimin "qanunsuz" kimi təyin olunduğu açıqlanmayıb. Bu, müxtəlif tərəflər arasında anlaşılmazlığa səbəb ola bilər və atəşkəsin pozulmasının tərifinin subyektiv şəkildə təfsir edilməsinə yol aça bilər. Hər hansı bir tərəfin atəşkəsi pozduğuna dair sübutların obyektiv və müstəqil təhlil olunması vacibdir. Əgər atəşkəs pozulursa, buna səbəb olan amilləri araşdırmaq və cavab tədbirlərinin proporsional olmasına əmin olmaq lazımdır. Yalnız qarşı tərəfin hərəkətlərinin şiddətinə bərabər cavab verməklə deyil, həm də uzunmüddətli sülhün təmin olunması məqsədi ilə hərəkət edilməlidir.
Daha konstruktiv bir yanaşma olaraq, beynəlxalq vasitəçilik təşəbbüsü irəli sürülə bilər. BMT-nin və ya digər nüfuzlu beynəlxalq təşkilatların vasitəçiliyi ilə, bütün tərəflər arasında ətraflı danışıqlar aparılmalı, atəşkəs razılaşmasının təməlləri daha da möhkəmləndirilməli və uzunmüddətli bir həll tapmaq üçün səylər artırılmalıdır. Bu danışıqlarda, Dürzilərin və digər yerli qrupların narahatlıqlarının tam şəkildə nəzərə alınması vacibdir. Sadəcə xəbərdarlıqlar deyil, ədalətli, davamlı və bütün tərəfləri razı salan bir həllin axtarışı daha məqsədəuyğundur. Bunun üçün isə güclü beynəlxalq təzyiq və hərtərəfli diplomatiya lazımdır.
Süveyda hadisəsi ilə Yəmən nümunəsi arasındakı əsas fərq, SKAM kimi qəbilə birliyinin mövcudluğudur. Bu birlik, atəşkəsin yerinə yetirilməsində müəyyən qədər nəzarət mexanizmi təmin edə bilər. Lakin, SKAM-ın effektivliyi, qəbilələr arasındakı daxili qırğınlar və ya xarici təsirlər qarşısında nə qədər davamlı olacağı sual altındadır. Yəmən təcrübəsindən alınacaq dərs budur ki, yerli atəşkəslər uzunmüddətli həll kimi faydasız ola bilər, əgər daha geniş miqyaslı siyasi problemlər həll olunmazsa və qəbilələr arasındakı etibar yenidən qurulmazsa. Süveyda vəziyyətində də, Dəməşq hökuməti ilə qəbilələr arasında uzunmüddətli sülhün təmin olunması üçün əsaslı siyasi və iqtisadi islahatlar həyati əhəmiyyət kəsb edir. Yalnız güc tətbiqi və xəbərdarlıqlar deyil.
Lakin hazırkı vəziyyətin fərqlənmə ehtimalı da var. SKAM-ın açıq bəyanatı və atəşkəsin pozulması halında sərt cavab veriləcəyi barədə xəbərdarlıq, əvvəlki hadisələrdən fərqli olaraq daha mərkəzləşmiş və açıq bir yanaşmanı göstərir. Bu, daha yaxşı koordinasiya və potensial olaraq daha effektiv nəzarət mexanizmlərinin mövcudluğunu göstərə bilər. Ancaq bu, eyni zamanda, əgər atəşkəs pozulsa, daha böyük miqyaslı və daha şiddətli bir qarşıdurmaya da səbəb ola bilər. SKAM-ın həqiqətən bu xəbərdarlığı icra edə bilmə qabiliyyəti və bu addımın uzunmüddətli nəticələri hələlik qaranlıq qalır. Daha ətraflı məlumat və hadisələrin gələcək inkişafını izləmək, bu fərqləri daha dəqiq qiymətləndirmək üçün vacibdir.
Keçmişdəki hadisələrdə belə bir birləşmiş və koordinə olunmuş reaksiya nadir hallarda müşahidə olunub. Bu, ya mövcud güc balansında dəyişiklikləri, ya da yerli qrupların mərkəzi hökumətin təsirindən daha çox öz müstəqilliyinə üstünlük verməsini göstərə bilər.
Bu vəziyyətin sonu necə olacağı müəyyən deyil. Keçmişdəki hadisələr göstərir ki, atəşkəslər tez-tez qısamüddətli olur və hətta qan tökülməsinin daha da artmasına səbəb ola bilər. SKAM-ın çağırışı nə qədər effektiv olacağı həm Dəməşq hökumətinin yerli qruplarla əməkdaşlığının səviyyəsindən, həm də müxtəlif maraqlı qrupların bu razılaşmaya əməl etmək istəyindən asılıdır. Həmçinin, beynəlxalq müdaxilənin olmaması və ya olması da hadisələrin gedişatına təsir göstərəcək amillərdəndir. Bu baxımdan, məqalədə göstərilən hadisələrin tam kontekstini və təsirlərini anlamaq üçün əlavə məlumatlara ehtiyac vardır.
Şərh Yaz